ROE LÀ GÌ? CÁCH TÍNH, Ý NGHĨA VÀ CÁCH TĂNG ROE CHO DOANH NGHIỆP

Chỉ số ROE cho biết mỗi đồng vốn chủ sở hữu đang sinh ra bao nhiêu đồng lợi nhuận, và đây là con số mà cả nhà đầu tư lẫn chủ doanh nghiệp đều phải đọc được. ROE là gì, tính thế nào, bao nhiêu là tốt và làm sao để cải thiện? Cùng HBR tìm hiểu ngay trong bài viết sau!

Điểm qua nội dung chính của bài:

• Khái niệm, công thức tính và ý nghĩa của chỉ số ROE.
• Ví dụ tính ROE trên doanh nghiệp SME và doanh nghiệp niêm yết.
• Ba thước đo để biết ROE bao nhiêu là tốt.
• Mô hình DuPont, ứng dụng và hạn chế của chỉ số ROE.
• Năm cách tăng ROE bền vững cho doanh nghiệp.

1. ROE là gì và ý nghĩa của chỉ số ROE

ROE (Return on Equity) là tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, cho biết mỗi đồng vốn của chủ sở hữu tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế trong một kỳ. Nói ngắn gọn: bỏ 100 đồng vốn tự có vào doanh nghiệp, một năm thu về bao nhiêu đồng lãi. Chỉ số ROE mang năm ý nghĩa chính với doanh nghiệp:

• Đo hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu
• Là bộ lọc cổ phiếu cho nhà đầu tư
• Là thước đo năng lực quản trị của người chủ
• Là căn cứ khi định giá và gọi vốn
• Phản ánh chi phí cơ hội của vốn chủ

1.1. Bản chất của chỉ số ROE

Vốn chủ sở hữu ở đây gồm vốn góp, thặng dư vốn, các quỹ và lợi nhuận chưa phân phối, tức toàn bộ phần tài sản thuộc về người chủ sau khi trừ nợ phải trả.

Khác với doanh thu hay lợi nhuận tuyệt đối, ROE là chỉ số hiệu quả. Hai doanh nghiệp cùng lãi 2 tỷ đồng một năm, một bên dùng 5 tỷ vốn chủ và một bên dùng 40 tỷ, thì chất lượng kinh doanh hoàn toàn khác nhau. Vì vậy ROE thuộc nhóm chỉ số đo lường hiệu quả kinh doanh nền tảng mà nhà quản trị phải đọc được.

1.2. Ý nghĩa của chỉ số ROE với ba nhóm người đọc

Ý nghĩa của chỉ số ROE thay đổi theo người đang cầm con số đó.

• Với nhà đầu tư chứng khoán: ROE là bộ lọc cổ phiếu. Forbes Việt Nam dùng ROE cùng ROIC làm tiêu chí xếp hạng Top 50 công ty niêm yết tốt nhất, bên cạnh tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận.
• Với chủ doanh nghiệp: ROE là thước đo năng lực quản trị của chính mình, cho biết bộ máy chuyển hóa vốn thành lợi nhuận tốt tới đâu, thay vì chỉ nhìn doanh thu bề ngoài.
• Với ngân hàng và đối tác góp vốn: ROE nhiều kỳ liên tiếp là căn cứ đánh giá sức khỏe và định giá doanh nghiệp khi thương lượng tỷ lệ cổ phần.

Một ý nghĩa ít được nhắc tới: ROE chính là chi phí cơ hội của vốn. ROE thấp hơn lãi tiền gửi nghĩa là chủ doanh nghiệp nhận về ít hơn cả kênh an toàn nhất, trong khi vẫn gánh toàn bộ rủi ro.

2. Công thức tính ROE và ví dụ tính chỉ số ROE

Công thức tính ROE rất đơn giản, sai số thường đến từ việc lấy sai số liệu ở mẫu số. Phần này gồm công thức chuẩn, chỗ lấy dữ liệu, hai ví dụ tính thật và ba lỗi hay gặp.

2.1. Công thức tính ROE chuẩn

ROE = (Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu bình quân) x 100%

Vốn chủ sở hữu bình quân = (Vốn chủ sở hữu đầu kỳ + Vốn chủ sở hữu cuối kỳ) / 2

Dùng số bình quân vì nếu doanh nghiệp tăng vốn giữa năm, lấy vốn cuối kỳ làm mẫu số sẽ kéo ROE xuống một cách oan, do phần vốn mới chưa kịp tham gia tạo lợi nhuận cả năm.

2.2. Lấy số liệu tính ROE từ đâu trên báo cáo tài chính?

Toàn bộ dữ liệu nằm ở hai báo cáo quen thuộc, và đây là bước nhiều chủ doanh nghiệp hay nhờ kế toán làm hộ rồi bỏ qua việc đọc lại.

• Lợi nhuận sau thuế: Dòng cuối của Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
• Vốn chủ sở hữu: Phần "Vốn chủ sở hữu" trên bảng cân đối kế toán. Bảng này luôn có hai cột đầu kỳ và cuối kỳ, đủ để tính số bình quân.

Chỉ dùng lợi nhuận sau thuế cùng kỳ với vốn chủ được lấy. Nếu tính theo quý, cần năm hóa lợi nhuận trước khi so sánh.

2.3. Ví dụ tính ROE cho một doanh nghiệp SME

Giả sử Công ty A phân phối thiết bị: doanh thu 60 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 3,6 tỷ đồng, tổng tài sản bình quân 30 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu đầu kỳ 14 tỷ và cuối kỳ 16 tỷ.

Vốn chủ sở hữu bình quân = (14 + 16) / 2 = 15 tỷ đồng. ROE = (3,6 / 15) x 100% = 24%.

Mỗi 100 đồng vốn chủ đang tạo ra 24 đồng lợi nhuận sau thuế. Nhưng con số này chưa nói hết câu chuyện: tài sản 30 tỷ trên vốn chủ 15 tỷ nghĩa là hệ số đòn bẩy đang ở mức 2 lần. Phần 4 sẽ bóc tách xem 24% đến từ năng lực kinh doanh hay từ vay nợ.

2.4. Ví dụ tính ROE của một doanh nghiệp niêm yết

Theo phân tích báo cáo tài chính Vinamilk do MISA AMIS thực hiện, ROE bình quân của doanh nghiệp này tăng từ 24,8% lên 26,16% trong năm 2023, với vốn chủ sở hữu cuối năm đạt hơn 35.000 tỷ đồng.

Điều đáng học không phải con số 26,16% mà là cách nó được tạo ra. Vinamilk có tỷ lệ nợ trên vốn chủ thấp, nghĩa là ROE này đến từ biên lợi nhuận và hiệu suất vận hành chứ không phải từ đòn bẩy nợ. Đó là kiểu ROE chủ doanh nghiệp nên đặt làm hình mẫu.

2.5. Ba lỗi thường gặp khi tính chỉ số ROE

• Dùng lợi nhuận trước thuế thay cho sau thuế: Sai số này đẩy ROE cao hơn thực tế, khiến chủ doanh nghiệp quá lạc quan về hiệu quả vốn.
• Lấy vốn điều lệ thay cho vốn chủ sở hữu: Doanh nghiệp tích lũy lợi nhuận nhiều năm có vốn chủ lớn hơn vốn điều lệ rất nhiều, nên dùng vốn điều lệ làm mẫu số cho ra ROE ảo.
• Kết luận từ một kỳ duy nhất: Một năm bán được lô đất có thể đẩy ROE vọt lên. Cần chuỗi ít nhất 3 năm mới thấy xu hướng thật.

>>> XEM THÊM: CÁCH LẬP BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN VÀ MẪU BCĐKT MỚI NHẤT THEO THÔNG TƯ 200

3. Chỉ số ROE bao nhiêu là tốt?

Không có con số ROE tốt áp dụng cho mọi doanh nghiệp. Cách đánh giá đúng là đặt ROE cạnh bốn mốc so sánh, rồi đối chiếu với đặc thù ngành.

3.1. Bốn thước đo để biết ROE của bạn tốt hay chưa

• Lãi suất tiền gửi: ROE thấp hơn lãi tiết kiệm nghĩa là đồng vốn sinh lời kém hơn cả gửi ngân hàng, trong khi chủ doanh nghiệp vẫn gánh toàn bộ rủi ro.
• Lãi suất vay ngân hàng: ROE cần cao hơn lãi vay để việc dùng nợ tạo ra giá trị. Nếu thấp hơn chi phí vay, mỗi đồng nợ mới sẽ ăn mòn lợi nhuận của chủ sở hữu.
• Chi phí sử dụng vốn cổ phần: Mức sinh lời tối thiểu cổ đông kỳ vọng. ROE thấp hơn ngưỡng này nghĩa là doanh nghiệp đang phá hủy giá trị của chủ sở hữu dù báo cáo vẫn có lãi.
• ROE trung bình ngành: Thước đo quyết định. ROE cao hơn trung bình ngành và duy trì nhiều năm mới là lợi thế cạnh tranh.

Theo tổng hợp của MISA AMIS, mức ROE từ 15% trở lên thường được xem là tốt và cần duy trì ổn định nhiều năm. Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam đưa ra vùng tham chiếu cao hơn, khoảng 20% đến 22%, cho nhóm doanh nghiệp niêm yết mà nhà đầu tư nên ưu tiên.

3.2. Mức ROE tham chiếu theo từng nhóm ngành

Cơ cấu tài sản khác nhau dẫn tới mức ROE hợp lý khác nhau. Doanh nghiệp sản xuất bỏ vốn lớn vào nhà xưởng khó đạt ROE như doanh nghiệp dịch vụ.

Vùng tham chiếu hai nhóm đầu được dẫn theo tổng hợp của MISA AMIS. Với hai nhóm còn lại, chủ doanh nghiệp nên tự lập mốc chuẩn bằng ROE của 3 đến 5 đối thủ cùng phân khúc, vì dữ liệu chuẩn hóa cho khối SME chưa niêm yết còn hạn chế. [SỐ LIỆU CẦN BỔ SUNG: ROE trung bình ngành bán lẻ và dịch vụ tại Việt Nam từ nguồn FiinGroup hoặc báo cáo ngành]

3.3. Khi nào chỉ số ROE cao lại là dấu hiệu rủi ro?

• Vốn chủ quá mỏng: Doanh nghiệp vay nhiều, vốn chủ nhỏ nên mẫu số bé và ROE bị đẩy lên. Đây là ROE mượn từ rủi ro tài chính, không phải từ hiệu quả kinh doanh.
• Lợi nhuận bất thường: Bán tài sản hay hoàn nhập dự phòng làm ROE nhảy vọt một kỳ rồi rơi lại năm sau.
• Dòng tiền âm: Lợi nhuận ghi trên giấy mà tiền chưa về, công nợ phình to. Trường hợp này phải đọc song song với quản lý dòng tiền.
• Lỗ lũy kế làm teo vốn chủ: Khi đó một khoản lãi nhỏ cũng cho ra tỷ lệ rất lớn. Đây là tín hiệu nguy hiểm hay bị hiểu nhầm thành tín hiệu tốt.

4. Mô hình DuPont: ba đòn bẩy tạo nên chỉ số ROE

Mô hình DuPont bóc tách ROE thành ba thành phần, trả lời câu hỏi quan trọng hơn cả con số: ROE này đến từ đâu?

ROE = Biên lợi nhuận ròng x Vòng quay tài sản x Đòn bẩy tài chính

Ba đòn bẩy tương ứng ba bài toán quản trị: giá và chi phí, vận hành, cấu trúc vốn.

4.1. Biên lợi nhuận ròng: bài toán giá và chi phí

Biên lợi nhuận ròng = Lợi nhuận sau thuế / Doanh thu. Chỉ số này cho biết trong 100 đồng doanh thu, doanh nghiệp giữ lại bao nhiêu đồng lãi thực.

Nâng được biên lợi nhuận nghĩa là có quyền lực định giá nhờ thương hiệu, sản phẩm khác biệt hoặc kiểm soát giá vốn tốt hơn đối thủ. Với SME đang cạnh tranh bằng giá, đây là đòn bẩy yếu nhất nhưng nhiều không gian cải thiện nhất. Cách đọc nhóm chỉ số này có trong bài về tỷ suất lợi nhuận.

4.2. Vòng quay tài sản: bài toán vận hành

Vòng quay tài sản = Doanh thu / Tổng tài sản bình quân. Mỗi đồng tài sản tạo ra bao nhiêu đồng doanh thu trong kỳ.

Kho luân chuyển nhanh hơn, công nợ thu hồi sớm hơn, mặt bằng khai thác hết công suất đều làm tăng vòng quay mà không cần thêm đồng vốn nào. Đây là đòn bẩy cho kết quả nhanh nhất: giảm 30 ngày tồn kho có thể cải thiện ROE ngay trong một quý.

4.3. Đòn bẩy tài chính: bài toán cấu trúc vốn

Đòn bẩy tài chính = Tổng tài sản bình quân / Vốn chủ sở hữu bình quân. Hệ số này cho biết doanh nghiệp dùng bao nhiêu đồng tài sản trên mỗi đồng vốn chủ.

Đòn bẩy càng cao, ROE càng được khuếch đại khi có lãi. Nhưng cơ chế này chạy theo cả hai chiều: khi thị trường xấu, cùng mức đòn bẩy sẽ nhân hậu quả lên tương ứng. Vì vậy cần đọc kỹ về đòn bẩy tài chính và đặt ngưỡng an toàn cho tỷ lệ nợ trên vốn chủ.

4.4. Đọc chất lượng ROE bằng mô hình DuPont

Hai doanh nghiệp cùng đạt ROE 20% có thể ở hai trạng thái sức khỏe trái ngược. Bảng dưới minh họa bằng số liệu giả định.

1 - Doanh nghiệp X, ROE đến từ năng lực kinh doanh. Biên lợi nhuận 10% cho thấy sản phẩm có sức mạnh định giá, đòn bẩy 1,25 lần nghĩa là gần như không phụ thuộc nợ vay và còn dư địa vay thêm khi thị trường xấu.

2 - Doanh nghiệp Y, ROE đến từ nợ vay. Biên lợi nhuận chỉ 2,5%, ROE 20% gần như hoàn toàn do đòn bẩy 5 lần tạo ra. Chỉ cần lãi suất tăng hoặc doanh thu giảm 10%, doanh nghiệp này chuyển từ lãi sang lỗ rất nhanh.

Con số giống nhau nhưng chất lượng ROE khác nhau. Đây là lý do mô hình DuPont phải được dùng kèm mỗi khi đọc chỉ số ROE.

>>> XEM THÊM: CẤU TRÚC VỐN LÀ GÌ? THÀNH PHẦN VÀ CÁCH TỐI ƯU TRONG DOANH NGHIỆP

5. So sánh ROE và ROA: hai chỉ số cần đọc cùng nhau

ROE đo lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, ROA đo lợi nhuận trên toàn bộ tài sản. Khoảng cách giữa ROE và ROA chính là mức độ doanh nghiệp đang dùng nợ.

ROE bằng ROA nhân đòn bẩy tài chính. Ở Công ty A, ROA 12% nhân đòn bẩy 2 lần cho ra ROE 24%. Chuẩn tham chiếu phổ biến là ROE trên 15% đi kèm ROA trên 7,5%. Cách đọc nhanh: ROE 20% đi với ROA 3% là dấu hiệu vay nợ rất nhiều để đẩy lợi nhuận, còn ROE 20% đi với ROA 15% cho thấy hiệu quả đến từ hoạt động cốt lõi.

6. Ứng dụng chỉ số ROE trong doanh nghiệp và đầu tư

Ngoài việc đánh giá hiệu quả, chỉ số ROE còn có ba ứng dụng trực tiếp biến ROE từ con số báo cáo thành công cụ ra quyết định.

6.1. Dự báo tốc độ tăng trưởng nội sinh

Tốc độ tăng trưởng nội sinh = ROE x Tỷ lệ tái đầu tư lợi nhuận

Tỷ lệ tái đầu tư bằng 1 trừ tỷ lệ chia cổ tức. Hai doanh nghiệp cùng ROE 20%, bên chia 30% lợi nhuận tăng trưởng khoảng 14% một năm, bên chỉ chia 10% tăng trưởng khoảng 18% mà không cần gọi thêm vốn. Công thức này trả lời câu hỏi rất thực tế: doanh nghiệp lớn nhanh tới đâu bằng chính nội lực, trước khi phải vay nợ hoặc bán cổ phần.

6.2. Đánh giá khả năng tạo giá trị cho chủ sở hữu

So ROE với chi phí sử dụng vốn cổ phần cho ra hai kịch bản đối lập. ROE thấp hơn chi phí vốn nghĩa là doanh nghiệp không đủ hiệu quả để đáp ứng kỳ vọng của người bỏ vốn, dù báo cáo vẫn ghi nhận lãi. ROE cao hơn chi phí vốn nghĩa là mỗi đồng lợi nhuận giữ lại đều tạo thêm giá trị.

Đây cũng là căn cứ quyết định chia cổ tức hay tái đầu tư: ROE cao hơn chi phí vốn thì nên giữ lại lợi nhuận, ngược lại trả về cho chủ sở hữu còn tốt hơn dồn vào bộ máy đang sinh lời kém.

6.3. Sàng lọc cổ phiếu và đánh giá năng lực cạnh tranh

Với nhà đầu tư, ROE là bộ lọc đầu tiên nhưng không bao giờ là bộ lọc duy nhất. Quy trình đọc hợp lý gồm bốn bước:

• Xem chuỗi ROE 3 đến 5 năm: Ổn định quan trọng hơn cao nhất thời.
• Bóc tách bằng DuPont: Xác định ROE đến từ biên lợi nhuận, vòng quay tài sản hay đòn bẩy.
• Đối chiếu ROA và tỷ lệ nợ: Loại nhóm có ROE cao nhờ vay nợ.
• Kết hợp P/E, P/B và tăng trưởng lợi nhuận: ROE tốt nhưng giá đã phản ánh hết thì dư địa không còn nhiều.

7. Hạn chế và sai lầm thường gặp khi dùng chỉ số ROE

ROE là chỉ số mạnh nhưng có vùng mù. Hiểu đúng ROE là gì mới là một nửa công việc, nửa còn lại là biết chỉ số này không nói cho bạn điều gì.

7.1. Bốn hạn chế cố hữu của chỉ số ROE

• Không phản ánh rủi ro tài chính: ROE tăng nhờ vay nợ trông giống hệt ROE tăng nhờ kinh doanh tốt, dù rủi ro hoàn toàn khác nhau.
• Dễ bị bóp méo bởi lợi nhuận bất thường: Thanh lý tài sản hay hoàn nhập dự phòng làm ROE không còn phản ánh hoạt động cốt lõi.
• Không xét quy mô vốn: ROE 40% trên vốn chủ 2 tỷ tạo giá trị tuyệt đối nhỏ hơn nhiều so với ROE 15% trên vốn chủ 200 tỷ.
• Mất ý nghĩa khi vốn chủ âm hoặc quá nhỏ: Doanh nghiệp lỗ lũy kế nặng cho ra ROE dương rất lớn hoặc con số vô nghĩa.

7.2. Năm sai lầm khi phân tích chỉ số ROE

• Dùng ROE một kỳ để kết luận: Một năm tốt không tạo nên xu hướng. Luôn đọc chuỗi 3 đến 5 năm.
• So sánh ROE giữa các ngành khác nhau: So doanh nghiệp sản xuất với công ty tư vấn là so sai đối tượng, vì cơ cấu tài sản khác biệt.
• Bỏ qua đòn bẩy khi đọc ROE: Không bóc tách bằng DuPont thì không biết ROE đến từ năng lực kinh doanh hay nợ vay. Đây là sai lầm phổ biến nhất.
• Tăng ROE bằng cách rút vốn chủ sở hữu: Giảm mẫu số làm ROE đẹp trên giấy trong khi năng lực thực không đổi, đồng thời làm mỏng đệm an toàn tài chính.
• Chỉ nhìn ROE mà bỏ dòng tiền: ROE cao nhưng tiền không về vẫn có thể dẫn tới mất khả năng thanh toán.

8. Vì sao doanh nghiệp SME có lãi nhưng chỉ số ROE vẫn thấp?

Không ít doanh nghiệp SME có lãi mỗi năm nhưng ROE chỉ 5% đến 8%, thấp hơn cả lãi suất tiết kiệm. Vấn đề không nằm ở việc bán được hàng, mà ở lượng vốn bị giam trong bộ máy để tạo ra số lãi đó.

Theo Mr. Tony Dzung, Chủ tịch HĐQT HBR Holdings, phần lớn chủ doanh nghiệp Việt đi lên từ chuyên môn nghề nghiệp nên quản trị theo bản năng và thiếu hệ thống đo lường. Ba nguyên nhân gốc:

• Vốn chết trong tồn kho và công nợ: Kho đầy hàng chậm luân chuyển, khách nợ kéo dài, nhưng vốn chủ vẫn gánh toàn bộ tài sản đó nên mẫu số của ROE phình lên.
• Đầu tư tài sản cố định vượt nhu cầu thực: Mặt bằng, dây chuyền, xe cộ vượt quy mô doanh thu khiến vốn bị khóa vào tài sản không sinh lời tương xứng.
• Lợi nhuận bị bào mỏng bởi chi phí vận hành: Nhân sự phình theo doanh thu, chi phí marketing không đo lường được, khiến lợi nhuận sau thuế EAT gần như không nhích lên.

Cả ba đều thuộc về quản trị, không thuộc về thị trường. Chúng nằm trong tầm kiểm soát của người lãnh đạo, và đó là lý do ROE phải được coi là chỉ số quản trị chứ không chỉ là chỉ số kế toán.

Nếu anh/chị đang nhìn thấy đúng bức tranh này ở doanh nghiệp mình mà chưa biết gỡ từ đâu, chương trình tư vấn doanh nghiệp Business Master của Trường Doanh nhân HBR đồng hành 2 năm liên tục để cùng chủ doanh nghiệp xử lý lần lượt các nút thắt về mô hình, marketing và nhân sự.

9. Năm cách tăng chỉ số ROE bền vững cho doanh nghiệp

Tăng ROE có hai đường: đi nhanh bằng vay nợ và đi bền bằng quản trị. Năm cách dưới đây đi theo đường thứ hai, bám đúng ba đòn bẩy của mô hình DuPont:

• Nâng biên lợi nhuận bằng định giá và cơ cấu sản phẩm
• Giải phóng vốn chết trong tồn kho và công nợ
• Thanh lý tài sản không sinh lời
• Dùng đòn bẩy tài chính trong ngưỡng an toàn
• Đưa ROE vào nhịp theo dõi định kỳ

9.1. Nâng biên lợi nhuận bằng định giá và cơ cấu sản phẩm

Ba việc cần làm: phân loại danh mục theo biên lợi nhuận và cắt dòng sản phẩm biên mỏng nhưng ngốn vốn tồn kho; xây lý do tăng giá bằng thương hiệu và trải nghiệm thay vì đua giá; rà soát giá vốn theo từng kênh để biết kênh nào thực sự có lãi.

Đây về bản chất là bài toán mô hình kinh doanh và đề xuất giá trị. Với doanh nghiệp đang phải đua giá, chuẩn hóa hệ thống bán hàng hiện đại với AI Sales cũng giúp nâng tỷ lệ chuyển đổi mà không phải giảm giá.

9.2. Giải phóng vốn chết trong tồn kho và công nợ

Cách này giảm trực tiếp lượng tài sản cần để chạy cùng một mức doanh thu, nên cho kết quả nhanh nhất.

• Phân loại tồn kho theo tốc độ luân chuyển: Tách nhóm hàng chạy, hàng chậm, hàng đọng. Nhóm hàng đọng xử lý dứt điểm để thu tiền về thay vì giữ giá trị trên sổ sách.
• Đặt hạn mức và thời hạn công nợ theo nhóm khách: Quy định rõ hạn mức tín dụng, số ngày nợ tối đa và cơ chế duyệt vượt hạn mức, thay vì để đội bán hàng tự quyết.
• Đàm phán kỳ hạn nhà cung cấp và theo dõi hai chỉ tiêu van: Số ngày tồn kho và số ngày thu tiền phải có mặt trên báo cáo quản trị hàng tháng.

9.3. Thanh lý tài sản không sinh lời

Lập danh sách tài sản cố định và đầu tư ngoài ngành, rồi hỏi từng khoản: tài sản này tạo ra bao nhiêu doanh thu trong 12 tháng qua? Khoản nào không trả lời được thì thanh lý, cho thuê lại, hoặc chuyển sang mô hình thuê. Vốn thu về dùng để tái đầu tư vào hoạt động biên cao hơn hoặc trả nợ, cả hai đều làm tăng ROE.

9.4. Dùng đòn bẩy tài chính trong ngưỡng an toàn

Nợ vay không xấu, nợ vay không kiểm soát mới xấu. Ba điều kiện cần thỏa mãn đồng thời:

• Tỷ suất sinh lời của dự án cao hơn lãi suất vay: Nếu ROE hiện tại đã thấp hơn lãi vay, vay thêm chỉ làm tình hình xấu hơn.
• Dòng tiền đủ ổn định và có ngưỡng trần nợ: Doanh nghiệp doanh thu theo mùa cần giữ đòn bẩy thấp hơn trung bình ngành, kèm ngưỡng trần tỷ lệ nợ trên vốn chủ ghi thành chính sách.
• Có kịch bản xấu được tính trước: Thử tính khả năng trả nợ khi doanh thu giảm 20% và lãi suất tăng, đây là một phần của quy trình quản trị rủi ro.

9.5. Đưa ROE vào nhịp theo dõi định kỳ

ROE không phải chỉ số xem một lần mỗi năm khi quyết toán. Nhịp hợp lý với doanh nghiệp SME gồm ba mốc: theo quý cập nhật ba thành phần DuPont để biết đòn bẩy nào đang yếu đi; theo năm đặt ROE cạnh bốn thước đo ở phần 3 và so với chính mình hai năm trước; trước mỗi quyết định đầu tư lớn, tính trước ROE dự kiến để biết dự án làm tăng hay làm loãng hiệu quả vốn.

Doanh nghiệp đọc được chỉ số ROE không dừng ở việc tính toán. Họ chuyển con số đó thành mục tiêu cho từng khối: kinh doanh chịu trách nhiệm biên lợi nhuận, vận hành chịu trách nhiệm vòng quay tài sản, tài chính chịu trách nhiệm cấu trúc vốn.

Đó cũng là điểm khiến nhiều chủ doanh nghiệp SME bế tắc, vì vấn đề nằm rải rác chứ không gọn trong một phòng ban nào. Với hơn 100.000 học viên là chủ doanh nghiệp và lãnh đạo cấp cao đã được đào tạo, Trường Doanh nhân HBR tiếp cận bài toán theo hướng hệ thống: giúp anh/chị xác định đâu là đòn bẩy tạo ra lợi nhuận thật, rồi thiết kế lại cách phân bổ vốn quanh đòn bẩy đó.

Khóa học XÂY DỰNG VÀ CẢI TIẾN MÔ HÌNH KINH DOANH do Mr. Tony Dzung trực tiếp dẫn dắt được thiết kế cho đúng nhu cầu này. Anh/chị để lại thông tin để đội ngũ chuyên gia HBR tư vấn lộ trình 1:1 miễn phí.

"HBR không phải là nơi cung cấp lý thuyết suông. Tại đây, tôi mang đến các giải pháp và công cụ thực tế để các doanh nghiệp có thể ứng dụng ngay vào việc tháo gỡ các vấn đề của mình."

Mr. Tony Dzung, Chủ tịch HĐQT HBR Holdings

>>> XEM THÊM: EAT LÀ GÌ TRONG TÀI CHÍNH? CÁCH TỐI ƯU LỢI NHUẬN SAU THUẾ CHO DOANH NGHIỆP

10. Câu hỏi thường gặp về chỉ số ROE

10.1. ROE là gì trong chứng khoán?

Trong chứng khoán, ROE là gì được hiểu là tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp niêm yết, dùng để đánh giá chất lượng cổ phiếu. Nhà đầu tư ưu tiên doanh nghiệp có ROE cao và ổn định nhiều năm, đọc kèm ROA, P/E và P/B để tránh cổ phiếu có ROE cao nhờ vay nợ.

10.2. ROE âm nghĩa là gì?

ROE âm xảy ra khi doanh nghiệp lỗ, tức lợi nhuận sau thuế âm trong khi vốn chủ vẫn dương, cho thấy vốn chủ đang bị bào mòn. Nếu cả lợi nhuận và vốn chủ đều âm thì chỉ số ROE mất ý nghĩa, cần chuyển sang đọc dòng tiền.

10.3. Doanh nghiệp chưa niêm yết có cần tính ROE không?

Có, thậm chí còn cần hơn. Doanh nghiệp chưa niêm yết không có giá cổ phiếu để tham chiếu, nên hiểu ROE là gì và tính đúng chỉ số này là một trong rất ít cách biết vốn của chủ sở hữu sinh lời tốt hay kém hơn các phương án khác.

10.4. ROE và ROI khác nhau thế nào?

ROE đo lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của toàn doanh nghiệp trong một kỳ, còn ROI đo hiệu quả của một khoản đầu tư cụ thể. Chủ doanh nghiệp dùng ROE để đánh giá sức khỏe tổng thể và ROI cho từng quyết định đầu tư.

10.5. ROE bao nhiêu là tốt với doanh nghiệp nhỏ?

Với doanh nghiệp nhỏ, mốc tối thiểu nên là cao hơn lãi suất vay ngân hàng, vì dưới ngưỡng đó thì vốn chủ đang sinh lời kém hơn chi phí vốn. Mốc mong muốn là vượt trung bình ngành và duy trì ổn định ít nhất 3 năm.

10.6. Làm sao tăng ROE mà không cần vay thêm nợ?

Có ba hướng: nâng biên lợi nhuận qua định giá và cơ cấu sản phẩm, tăng vòng quay tài sản bằng cách giải phóng tồn kho và công nợ, thanh lý tài sản không sinh lời. Cả ba đều tăng ROE mà không làm tăng rủi ro tài chính.

Kết luận

Tóm lại, ROE là gì đã được trả lời trọn vẹn: đó là tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, cho biết mỗi đồng vốn của chủ sở hữu tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế. Giá trị của ROE không nằm ở con số phần trăm mà nằm ở việc bóc tách bằng mô hình DuPont để biết lợi nhuận đến từ biên lợi nhuận, vòng quay tài sản hay nợ vay, rồi đặt nó cạnh lãi suất vay, chi phí vốn và trung bình ngành. Khi gắn được ROE với hành động quản trị cụ thể ở từng khối, chỉ số này trở thành công cụ dẫn đường cho tăng trưởng bền vững thay vì chỉ là một dòng số trên báo cáo tài chính.