CÔNG TY TNHH TRƯỜNG DOANH NHÂN HBR - HBR BUSINESS SCHOOL ×

XÂY DỰNG HỆ THỐNG ĐẠI LÝ: 7 BƯỚC, CHÍNH SÁCH CHIẾT KHẤU, HỢP ĐỒNG

Mục lục [Ẩn]

  • 1. Hệ thống đại lý là gì, khi nào nên xây dựng hệ thống đại lý?
    • 1.1. Đại lý khác nhà phân phối, nhượng quyền và cộng tác viên thế nào?
    • 1.2. Xây dựng hệ thống đại lý mang lại lợi ích và rủi ro gì?
    • 1.3. Khi nào doanh nghiệp nên phát triển hệ thống đại lý?
  • 2. Nên chọn mô hình nào khi xây dựng hệ thống đại lý?
    • 2.1. Đại lý cấp 1, cấp 2 và tổng đại lý khác nhau thế nào?
    • 2.2. Đại lý độc quyền, đại lý bao tiêu và đại lý hoa hồng theo Luật Thương mại 2005
    • 2.3. Đại lý thương mại hay mua đứt bán đoạn: doanh nghiệp nên ký theo hình thức nào?
  • 3. Các bước xây dựng hệ thống đại lý gồm những gì?
    • 3.1. Bước 1: Đặt mục tiêu độ phủ và chia vùng thị trường
    • 3.2. Bước 2: Chọn mô hình và lập bộ tiêu chí chọn đại lý
    • 3.3. Bước 3: Ban hành chính sách đại lý
    • 3.4. Bước 4: Tìm kiếm và tuyển đại lý
    • 3.5. Bước 5: Ký hợp đồng đại lý
    • 3.6. Bước 6: Đào tạo và hỗ trợ đại lý bán hàng
    • 3.7. Bước 7: Đo lường và mở rộng hệ thống đại lý
  • 4. Chính sách đại lý khi xây dựng hệ thống đại lý gồm những gì?
    • 4.1. Chiết khấu đại lý bao nhiêu là hợp lý?
    • 4.2. Thưởng doanh số và hỗ trợ bán hàng nên thiết kế thế nào?
    • 4.3. Quản lý công nợ đại lý thế nào để không bị nợ đọng?
    • 4.4. Làm sao để đại lý không phá giá, bán chéo vùng?
  • 5. Hợp đồng đại lý cần những điều khoản gì khi xây dựng hệ thống đại lý?
    • 5.1. Mười điều khoản cần có trong hợp đồng đại lý là gì?
    • 5.2. Bên giao đại lý và bên đại lý có quyền, nghĩa vụ gì theo luật?
    • 5.3. Chấm dứt hợp đồng đại lý cần lưu ý gì?
  • 6. Sau khi xây dựng hệ thống đại lý, quản lý bằng chỉ số và công cụ gì?
    • 6.1. Đo hiệu quả đại lý bằng những chỉ số nào?
    • 6.2. Quản lý hàng trăm đại lý bằng Excel hay phần mềm DMS?
    • 6.3. Ai phụ trách phát triển hệ thống đại lý trong doanh nghiệp?
  • 7. Những sai lầm thường gặp khi xây dựng hệ thống đại lý là gì?
  • 8. Câu hỏi thường gặp về xây dựng hệ thống đại lý
    • 8.1. Nên chiết khấu cho đại lý bao nhiêu phần trăm?
    • 8.2. Mất bao lâu để có hệ thống đại lý đầu tiên, cần chuẩn bị những khoản chi nào?
    • 8.3. Đại lý cấp 2 có cần ký hợp đồng trực tiếp với doanh nghiệp không?

Xây dựng hệ thống đại lý gồm 7 bước, từ đặt mục tiêu, ra chính sách đến ký hợp đồng. Làm thiếu bước, đại lý dễ phá giá, nợ đọng, ôm hàng rồi trả. Cùng Trường Doanh nhân HBR đi qua từng bước, kèm cách tính chiết khấu và hợp đồng đúng luật.

Điểm qua nội dung chính của bài:

  • Hệ thống đại lý là gì, khác nhà phân phối, nhượng quyền và cộng tác viên ở đâu.
  • Chọn mô hình: đại lý cấp 1, cấp 2, độc quyền, bao tiêu hay mua đứt bán đoạn.
  • Các bước xây dựng hệ thống đại lý, từ đặt mục tiêu đến đo lường.
  • Cách tính chiết khấu đại lý ngược từ giá bán lẻ, quản lý công nợ, chống phá giá.
  • Điều khoản hợp đồng đại lý theo Luật Thương mại 2005 và bộ chỉ số đánh giá đại lý.

1. Hệ thống đại lý là gì, khi nào nên xây dựng hệ thống đại lý?

Hệ thống đại lý là mạng lưới các thương nhân độc lập được doanh nghiệp tuyển chọn, ký hợp đồng và áp dụng chung một chính sách về giá, chiết khấu, vùng bán, để thay doanh nghiệp đưa sản phẩm tới điểm bán lẻ và người tiêu dùng ở từng khu vực.

Doanh nghiệp giữ quyền quyết định chính sách và hình ảnh thương hiệu. Đại lý bỏ vốn, mặt bằng và mạng lưới khách hàng của mình.

Hiểu đúng hệ thống đại lý là gì giúp bạn không nhầm với bán sỉ cho vài khách quen. Xây dựng hệ thống đại lý nghĩa là có tiêu chí, chính sách chung, hợp đồng và người quản lý.

Trong hệ thống phân phối, đại lý là tầng trung gian giữa doanh nghiệp và điểm bán lẻ. Đây là một dạng kênh phân phối gián tiếp, doanh nghiệp không bán thẳng tới người tiêu dùng.

Một hệ thống đại lý vận hành tốt đóng 3 vai trò:

  • Mở rộng độ phủ sản phẩm ra các tỉnh
  • Chia sẻ vốn, kho bãi và rủi ro tồn kho
  • Mang về thông tin thị trường địa phương
Hệ thống đại lý là gì và 3 vai trò chính
Hệ thống đại lý là gì và 3 vai trò chính

1.1. Đại lý khác nhà phân phối, nhượng quyền và cộng tác viên thế nào?

Đại lý bán hàng theo chính sách của doanh nghiệp. Nhà phân phối tự chủ hơn về giá và mạng lưới bán lại. Nhượng quyền bán cả mô hình kinh doanh, cộng tác viên chỉ giới thiệu khách.

Tiêu chí Đại lý Nhà phân phối Nhượng quyền Cộng tác viên
Nhập hàng, giữ tồn kho Có Có, số lượng lớn Có Không
Quyết định giá bán Doanh nghiệp ấn định hoặc đề xuất Nhà phân phối tự quyết nhiều hơn Theo chuẩn bên nhượng quyền Theo giá doanh nghiệp
Mức ràng buộc Hợp đồng, chính sách chung Hợp đồng phân phối Chuẩn vận hành, phí Thỏa thuận hoa hồng
Phù hợp khi Muốn phủ nhanh, vẫn giữ giá Cần phủ rộng, chấp nhận ít kiểm soát Có mô hình cửa hàng chuẩn Thử thị trường, bán online

Sản phẩm cần trải nghiệm cửa hàng đồng bộ thì nên xem mô hình nhượng quyền thương hiệu. Muốn thử thị trường bằng mạng lưới cá nhân, bạn có thể bắt đầu từ hệ thống cộng tác viên.

1.2. Xây dựng hệ thống đại lý mang lại lợi ích và rủi ro gì?

Xây dựng hệ thống đại lý giúp doanh nghiệp có mặt ở nhiều tỉnh mà không mở chi nhánh. Đại lý bỏ vốn nhập hàng, chịu chi phí mặt bằng và hiểu khách địa phương.

Hệ thống đại lý cũng kéo theo 3 rủi ro: phá giá, nợ đọng và phụ thuộc đại lý lớn. Cả ba đều xử lý được bằng chính sách (phần 4) và hợp đồng (phần 5).

1.3. Khi nào doanh nghiệp nên phát triển hệ thống đại lý?

Nên phát triển hệ thống đại lý khi sản phẩm đã bán lặp lại và biên lợi nhuận đủ chia. Làm sớm hơn, đại lý sẽ ôm hàng không bán được rồi trả lại.

Năm dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp đã sẵn sàng:

  • Sản phẩm bán lặp lại: Khách mua lần hai mà không cần giảm giá lớn.
  • Biên lợi nhuận đủ rộng: Trừ chiết khấu các tầng, doanh nghiệp vẫn còn lãi.
  • Nguồn hàng ổn định: Đáp ứng được đơn tăng gấp đôi mà không đứt hàng.
  • Có hóa đơn, chứng từ đầy đủ: Đại lý cần hóa đơn để kê khai thuế.
  • Có người phụ trách kênh: Chủ doanh nghiệp không phải tự đi gặp từng đại lý.

Nhiều chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ đang bán qua quan hệ và vài khách sỉ quen. Doanh số phụ thuộc vào việc chủ tự gặp, tự chốt, tự đòi nợ. Xây dựng hệ thống đại lý bài bản giúp doanh nghiệp tăng trưởng mà không phụ thuộc một người.

Nếu còn phân vân, bạn có thể đọc thêm các cách mở rộng quy mô kinh doanh. Video dưới đây của Trường Doanh nhân HBR bàn về cách doanh nghiệp vừa và nhỏ mở rộng thị trường:

CHIẾN LƯỢC MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG CHO SẢN PHẨM: CÔNG THỨC TĂNG TRƯỞNG BỀN VỮNG CHO SMES | Trường Doanh nhân HBR

2. Nên chọn mô hình nào khi xây dựng hệ thống đại lý?

Khi xây dựng hệ thống đại lý, mô hình nên chọn theo hai câu hỏi. Cần kiểm soát giá đến đâu, và cần phủ thị trường nhanh đến đâu?

Kiểm soát càng chặt thì phủ càng chậm. Bốn mô hình đại lý phổ biến tại Việt Nam:

  • Đại lý nhiều cấp: cấp 1, cấp 2
  • Tổng đại lý quản lý đại lý trực thuộc
  • Đại lý độc quyền theo khu vực
  • Đại lý hoa hồng, doanh nghiệp giữ quyền sở hữu hàng
4 mô hình đại lý khi xây dựng hệ thống đại lý
4 mô hình đại lý khi xây dựng hệ thống đại lý

2.1. Đại lý cấp 1, cấp 2 và tổng đại lý khác nhau thế nào?

Đại lý cấp 1 nhập hàng trực tiếp từ doanh nghiệp. Đại lý cấp 2 nhập lại từ đại lý cấp 1. Tổng đại lý tự tổ chức mạng lưới đại lý trực thuộc dưới danh nghĩa của mình.

Tiêu chí Tổng đại lý Đại lý cấp 1 Đại lý cấp 2
Nhập hàng từ Doanh nghiệp Doanh nghiệp hoặc tổng đại lý Đại lý cấp 1
Bán cho Đại lý trực thuộc Đại lý cấp 2, điểm bán lẻ Điểm bán lẻ, người tiêu dùng
Mức chiết khấu Cao nhất Cao Thấp hơn cấp 1
Doanh nghiệp quản lý Trực tiếp Trực tiếp Gián tiếp qua cấp 1

Đại lý cấp 1 thường là đầu mối một tỉnh hoặc một cụm huyện. Mô hình đại lý nhiều cấp phủ nhanh nhưng dễ chồng vùng, nên cần bản đồ vùng từ đầu.

2.2. Đại lý độc quyền, đại lý bao tiêu và đại lý hoa hồng theo Luật Thương mại 2005

Luật Thương mại 2005 (số 36/2005/QH11) quy định ba hình thức đại lý tại Điều 169. Đó là đại lý bao tiêu, đại lý độc quyền và tổng đại lý.

  • Đại lý bao tiêu: Mua, bán trọn một khối lượng hàng và được tự quyết giá bán (Điều 174).
  • Đại lý độc quyền: Tại một khu vực, doanh nghiệp chỉ giao một số mặt hàng cho một đại lý.
  • Tổng đại lý: Tổ chức các đại lý trực thuộc, hoạt động dưới danh nghĩa tổng đại lý.

Về thù lao, Điều 171 cho phép hai cách. Doanh nghiệp ấn định giá bán thì đại lý hưởng hoa hồng. Doanh nghiệp chỉ ấn định giá giao thì đại lý hưởng chênh lệch giá.

Toàn văn Luật Thương mại 2005 có trên cổng thông tin Bộ Công Thương. Các điều dẫn trong bài theo văn bản gốc, đọc ngày 17/11/2026. Cách chọn phân phối độc quyền hay chọn lọc có trong bài chiến lược phân phối sản phẩm.

2.3. Đại lý thương mại hay mua đứt bán đoạn: doanh nghiệp nên ký theo hình thức nào?

Nhiều "đại lý cấp 1, cấp 2" thực chất ký hợp đồng mua bán, gọi là mua đứt bán đoạn. Hình thức này khác đại lý thương mại ở quyền sở hữu hàng và quyền định giá.

Tiêu chí Đại lý thương mại (Điều 166-177) Mua đứt bán đoạn (hợp đồng mua bán)
Ai sở hữu hàng Doanh nghiệp, đến khi hàng bán cho khách (Điều 170) Đại lý, từ khi nhận hàng (Điều 62)
Ai quyết giá bán lẻ Doanh nghiệp được ấn định (Điều 172) Đại lý; doanh nghiệp chỉ đề xuất
Thu nhập của đại lý Hoa hồng hoặc chênh lệch giá Chênh lệch giá mua và giá bán
Hàng tồn Doanh nghiệp chịu rủi ro chính Đại lý chịu
Chấm dứt hợp đồng Báo trước, có thể phải bồi thường (Điều 177) Theo thỏa thuận mua bán

Hàng giá trị cao, cần giữ giá chặt thì nên cân nhắc đại lý thương mại. Muốn chuyển rủi ro tồn kho sang đại lý thì chọn mua đứt bán đoạn. Dù chọn mô hình đại lý nào, bạn nên nhờ pháp chế rà hợp đồng mẫu.

3. Các bước xây dựng hệ thống đại lý gồm những gì?

Các bước xây dựng hệ thống đại lý gồm 7 bước, đi từ mục tiêu đến đo lường. Bước sau dùng kết quả của bước trước, nên cần làm đúng thứ tự.

  1. Đặt mục tiêu độ phủ và chia vùng thị trường.
  2. Chọn mô hình và lập bộ tiêu chí chọn đại lý.
  3. Ban hành chính sách đại lý.
  4. Tìm kiếm và tuyển đại lý.
  5. Ký hợp đồng đại lý.
  6. Đào tạo và hỗ trợ đại lý bán hàng.
  7. Đo lường và mở rộng hệ thống đại lý.
7 bước xây dựng hệ thống đại lý
7 bước xây dựng hệ thống đại lý

3.1. Bước 1: Đặt mục tiêu độ phủ và chia vùng thị trường

Bước đầu khi xây dựng hệ thống đại lý là chốt số đại lý, vùng bán, doanh số mục tiêu. Mục tiêu này quyết định chính sách và ngân sách ở các bước sau.

Doanh nghiệp chia thị trường theo tỉnh hoặc cụm huyện. Mỗi vùng ghi số đại lý cấp 1, số điểm bán lẻ cần phủ và doanh số 12 tháng.

Bài này không nhắc lại cách chọn khách hàng mục tiêu và chọn kênh. Phần đó đã có trong bài 7 bước xây dựng hệ thống phân phối của HBR.

3.2. Bước 2: Chọn mô hình và lập bộ tiêu chí chọn đại lý

Xây dựng hệ thống đại lý bền vững bắt đầu từ chọn đúng người. Doanh nghiệp lập bộ tiêu chí chấm điểm từng ứng viên. Bộ tiêu chí giúp chọn đại lý bằng số, không theo cảm tình.

Tiêu chí Trọng số gợi ý Cách kiểm tra
Năng lực tài chính 25% Vốn lưu động, khả năng nhập lô đầu
Mạng lưới khách hàng, điểm bán 20% Danh sách điểm bán đang phục vụ
Kho bãi, phương tiện giao hàng 15% Thăm kho, đếm xe
Kinh nghiệm ngành hàng 15% Thương hiệu đang phân phối
Lịch sử thanh toán 15% Hỏi nhà cung cấp khác, thử 1-2 đơn
Cam kết doanh số, trưng bày 10% Kế hoạch bán do đại lý tự lập

Mỗi tiêu chí chấm thang 1-5, nhân trọng số rồi cộng lại. Trọng số trên là gợi ý của HBR, bạn điều chỉnh theo ngành. Ứng viên đạt từ 3,5 điểm mới vào vòng đàm phán.

3.3. Bước 3: Ban hành chính sách đại lý

Chính sách đại lý gồm giá và chiết khấu, thưởng và hỗ trợ, công nợ, bảo vệ giá và vùng. Chính sách phải ban hành bằng văn bản trước khi tuyển, để mọi đại lý cùng một luật chơi.

Cách tính từng phần nằm ở phần 4 của bài.

3.4. Bước 4: Tìm kiếm và tuyển đại lý

Khi xây dựng hệ thống đại lý, doanh nghiệp tìm ứng viên qua 5 kênh, sàng lọc theo bước 2. Không nên ký với người đầu tiên đồng ý nhập hàng.

  • Điểm bán lẻ đang bán hàng của bạn: Đầu mối cấp hàng cho họ là ứng viên tốt.
  • Đại lý của ngành hàng bổ trợ: Đại lý sơn có thể nhận thêm vật liệu chống thấm.
  • Hội chợ, triển lãm ngành: Gặp nhiều đầu mối trong một lần.
  • Tin tuyển đại lý trên website, mạng xã hội: Phù hợp khi đã có thương hiệu.
  • Giới thiệu từ đại lý hiện có: Có người bảo lãnh nên rủi ro thấp hơn.

Quy trình sàng lọc gồm 4 bước:

  1. Gặp trực tiếp, giới thiệu chính sách đại lý.
  2. Thẩm định kho, điểm bán và tài chính.
  3. Cho đặt thử 1-2 đơn, thanh toán ngay.
  4. Chấm điểm theo bộ tiêu chí, quyết định ký hay không.

3.5. Bước 5: Ký hợp đồng đại lý

Hợp đồng đại lý phải lập bằng văn bản hoặc hình thức tương đương (Điều 168 Luật Thương mại 2005). Hợp đồng biến chính sách thành cam kết đòi được.

Các điều khoản cần có được trình bày ở phần 5.

3.6. Bước 6: Đào tạo và hỗ trợ đại lý bán hàng

Đào tạo là bước hay bị bỏ qua khi xây dựng hệ thống đại lý. Đại lý bán tốt khi hiểu sản phẩm và có công cụ bán. Doanh nghiệp nên giao cho mỗi đại lý mới một "bộ khởi động" ngay tuần đầu.

Bộ khởi động đại lý gồm:

  • Tài liệu sản phẩm: Thông số, điểm khác biệt, trả lời 10 câu hỏi khách hay hỏi.
  • Bảng giá và chính sách: Bản in và bản điện tử, ghi ngày hiệu lực.
  • Vật phẩm trưng bày: Kệ, biển, tờ rơi, hàng mẫu.
  • Kịch bản tư vấn: Cách giới thiệu, xử lý từ chối, bán kèm.

Đào tạo nên chia 3 lớp. Chủ đại lý học chính sách và cách giữ vùng. Nhân viên bán học sản phẩm, kỹ năng; nhân viên kho học quy trình đặt, nhận, đổi trả.

Hoạt động hỗ trợ tại điểm bán được hệ thống hóa trong trade marketing.

3.7. Bước 7: Đo lường và mở rộng hệ thống đại lý

Sau 3 tháng đầu, doanh nghiệp đo từng đại lý bằng bộ chỉ số ở phần 6. Kết quả quyết định giữ, hỗ trợ hay thay đại lý.

Chỉ mở vùng mới khi vùng thử nghiệm đã đạt mục tiêu.

Bạn có thể tải miễn phí tài liệu của Trường Doanh nhân HBR để áp dụng các bước trên:

>>> TẢI MIỄN PHÍ: 7 BƯỚC XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÁN HÀNG TỰ VẬN HÀNH

4. Chính sách đại lý khi xây dựng hệ thống đại lý gồm những gì?

Chính sách đại lý gồm 4 phần: giá và chiết khấu, thưởng và hỗ trợ, công nợ, bảo vệ giá. Thiếu phần nào, việc xây dựng hệ thống đại lý sẽ hở đúng ở phần đó.

Chính sách đại lý là phần riêng của chính sách bán hàng dành cho khách là đại lý. Bốn phần cụ thể gồm:

  • Giá giao và chiết khấu theo cấp
  • Thưởng doanh số, hỗ trợ bán hàng
  • Hạn mức và kỳ hạn công nợ
  • Bảo vệ giá bán lẻ và vùng bán
4 phần của chính sách đại lý
4 phần của chính sách đại lý

4.1. Chiết khấu đại lý bao nhiêu là hợp lý?

Không có một mức chiết khấu đại lý chung cho mọi ngành. Mức hợp lý giúp từng tầng có lãi khi bán đúng giá bán lẻ đề xuất.

Mức chiết khấu cũng phải giữ được biên lợi nhuận mục tiêu của doanh nghiệp. Cách làm đúng là tính ngược từ giá bán lẻ đề xuất xuống từng tầng:

Chiết khấu (%) = (Giá bán lẻ đề xuất - Giá giao đại lý) / Giá bán lẻ đề xuất x 100%

Ví dụ dưới đây do HBR lập với số giả định, giá bán lẻ đề xuất 100.000 đồng:

Tầng Giá mua vào Chiết khấu so với giá bán lẻ Lãi mỗi sản phẩm
Điểm bán lẻ 80.000 đồng 20% 20.000 đồng
Đại lý cấp 2 72.000 đồng 28% 8.000 đồng
Đại lý cấp 1 65.000 đồng 35% 7.000 đồng
Doanh nghiệp (giá vốn 40.000, hỗ trợ bán 8.000) 17.000 đồng

Doanh nghiệp còn 17.000 đồng, khoảng 26% trên giá giao cho đại lý cấp 1. Con số dưới mục tiêu thì xem lại giá bán lẻ hoặc bớt một tầng. Không nên cắt chiết khấu khiến đại lý hết động lực.

Nguyên tắc tính giá nền có trong bài định giá sản phẩm.

4.2. Thưởng doanh số và hỗ trợ bán hàng nên thiết kế thế nào?

Thưởng nên gắn với kết quả theo quý, không cộng thẳng vào chiết khấu trên hóa đơn. Cộng vào hóa đơn thì đại lý dễ dùng phần thưởng để giảm giá.

  • Thưởng bậc thang theo quý: Đạt 100% và 120% chỉ tiêu nhận hai mức thưởng khác nhau.
  • Thưởng thanh toán sớm: Trả trước hạn được thưởng thêm, doanh nghiệp quay vòng vốn nhanh.
  • Hỗ trợ trưng bày: Trưng bày đúng chuẩn được hỗ trợ theo tháng.
  • Hỗ trợ marketing địa phương: Doanh nghiệp đồng chi trả chương trình khai trương.

4.3. Quản lý công nợ đại lý thế nào để không bị nợ đọng?

Công nợ đại lý được kiểm soát bằng hạn mức, kỳ hạn và biện pháp bảo đảm trong hợp đồng. Vượt hạn mức hoặc quá hạn thì ngừng giao đơn mới.

  • Hạn mức theo cấp: Đại lý mới chỉ được công nợ nhỏ, tăng dần theo lịch sử thanh toán.
  • Kỳ hạn rõ ràng: Ví dụ thanh toán trong 30 ngày kể từ ngày giao.
  • Biện pháp bảo đảm: Đặt cọc, ký quỹ hoặc bảo lãnh ngân hàng theo Bộ luật Dân sự 2015.
  • Quy tắc ngừng giao hàng: Ghi sẵn trong hợp đồng, không phải đàm phán lại.

Điều 172 Luật Thương mại 2005 cho phép bên giao đại lý yêu cầu biện pháp bảo đảm. Công nợ đại lý cũng là vốn lưu động, nên cần lập kế hoạch theo cách quản lý dòng tiền.

4.4. Làm sao để đại lý không phá giá, bán chéo vùng?

Đại lý phá giá khi chiết khấu bị dùng để giảm giá và vùng bán không được bảo vệ. Cách xử lý là kết hợp chính sách, nhận diện hàng và chế tài.

  • Công bố giá bán lẻ đề xuất: In trên bảng giá, website, bao bì nếu được.
  • Mã vùng trên thùng hàng: Mỗi vùng một mã, phát hiện hàng chạy sai vùng.
  • Chế tài 3 mức: Nhắc nhở, cắt thưởng quý, chấm dứt hợp đồng.
  • Chính sách bán online: Quy định đại lý nào được bán trên sàn, ở mức giá nào.

Với đại lý thương mại, doanh nghiệp có quyền ấn định giá bán (Điều 172). Với mua đứt bán đoạn, doanh nghiệp nên giữ giá bằng thưởng có điều kiện. Điều khoản ràng buộc giá nên nhờ pháp chế kiểm tra.

5. Hợp đồng đại lý cần những điều khoản gì khi xây dựng hệ thống đại lý?

Hợp đồng đại lý cần 10 điều khoản, chia thành 4 nhóm. Luật Thương mại 2005 yêu cầu hợp đồng đại lý lập bằng văn bản (Điều 168).

Bốn nhóm điều khoản chính:

  • Phạm vi: hình thức, hàng hóa, khu vực
  • Tiền: giá, thù lao, thanh toán, bảo đảm
  • Vận hành: chỉ tiêu, giao nhận, báo cáo
  • Ràng buộc: thương hiệu, thời hạn, chấm dứt
4 nhóm điều khoản hợp đồng đại lý
4 nhóm điều khoản hợp đồng đại lý

5.1. Mười điều khoản cần có trong hợp đồng đại lý là gì?

Mười điều khoản dưới đây phủ đủ 4 nhóm trên. Doanh nghiệp dùng danh sách này để soát hợp đồng mẫu trước khi gửi đại lý.

  1. Xác định hình thức: đại lý thương mại hay mua bán hàng hóa.
  2. Xác định hàng hóa, khu vực bán và có độc quyền hay không.
  3. Ghi giá giao, giá bán lẻ, cách tính hoa hồng hoặc chênh lệch giá.
  4. Đặt chỉ tiêu doanh số tối thiểu và hệ quả khi không đạt.
  5. Quy định đặt hàng, giao nhận, đổi trả hàng lỗi, hàng cận hạn.
  6. Quy định thanh toán, hạn mức công nợ, biện pháp bảo đảm.
  7. Ghi rõ thưởng, hỗ trợ trưng bày và marketing.
  8. Quy định dùng nhãn hiệu, hình ảnh và bán online.
  9. Quy định báo cáo bán hàng, tồn kho và quyền kiểm tra.
  10. Ghi thời hạn, điều kiện chấm dứt, bồi thường, giải quyết tranh chấp.

5.2. Bên giao đại lý và bên đại lý có quyền, nghĩa vụ gì theo luật?

Luật Thương mại 2005 quy định quyền, nghĩa vụ mặc định của hai bên tại Điều 172-175. Các quy định này áp dụng khi hợp đồng không thỏa thuận khác.

Bên Quyền chính Nghĩa vụ chính
Bên giao đại lý (doanh nghiệp) Ấn định giá bán, giá giao; yêu cầu bảo đảm; kiểm tra, giám sát Hướng dẫn, cung cấp thông tin; chịu trách nhiệm chất lượng hàng; trả thù lao
Bên đại lý Làm đại lý cho nhiều bên; hưởng thù lao; đại lý bao tiêu tự quyết giá Bán đúng giá ấn định; thanh toán; bảo quản hàng; báo cáo hoạt động

Theo Điều 174, đại lý được làm cho nhiều doanh nghiệp cùng lúc. Muốn đại lý chỉ bán hàng của bạn, hợp đồng phải thỏa thuận rõ.

5.3. Chấm dứt hợp đồng đại lý cần lưu ý gì?

Điều 177 Luật Thương mại 2005 yêu cầu báo bằng văn bản ít nhất 60 ngày trước khi chấm dứt. Nếu hợp đồng không thỏa thuận khác, doanh nghiệp chủ động chấm dứt có thể phải bồi thường.

Mức bồi thường mặc định là một tháng thù lao trung bình cho mỗi năm làm đại lý. Ví dụ giả định: đại lý làm 3 năm, thù lao trung bình 20 triệu đồng mỗi tháng. Khoản bồi thường là 3 x 20 = 60 triệu đồng.

Quy định bồi thường của Điều 177 chỉ áp dụng khi hai bên không thỏa thuận khác. Hợp đồng nên ghi rõ điều kiện chấm dứt, như không đạt chỉ tiêu 2 quý liền. Toàn văn Mục 4 có trên cổng văn bản của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

6. Sau khi xây dựng hệ thống đại lý, quản lý bằng chỉ số và công cụ gì?

Quản lý hệ thống đại lý dựa trên bộ chỉ số đo hàng tháng và công cụ ghi dữ liệu. Không có số đo, doanh nghiệp chỉ biết đại lý yếu khi nợ đã đọng.

Cách vận hành đặt hàng, theo dõi doanh số, khen thưởng có trong bài quản lý đại lý mỹ phẩm. Phần này chỉ bàn chỉ số và công cụ quản lý hệ thống đại lý.

Sáu chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI) cần theo dõi:

  • Tỷ lệ đạt doanh số
  • Tăng trưởng doanh số
  • Tần suất đặt hàng
  • Độ phủ điểm bán
  • Tỷ lệ công nợ quá hạn
  • Số ngày tồn kho
6 KPI quản lý hệ thống đại lý
6 KPI quản lý hệ thống đại lý

6.1. Đo hiệu quả đại lý bằng những chỉ số nào?

Hiệu quả đại lý đo bằng 6 KPI: doanh số, nhịp đặt hàng, độ phủ, công nợ, tồn kho. Doanh nghiệp xem cả 6 cùng lúc, không chỉ nhìn doanh số.

Chỉ số Công thức Ý nghĩa
Tỷ lệ đạt doanh số Doanh số thực tế / Doanh số mục tiêu x 100% Theo kịp kế hoạch không
Tăng trưởng doanh số (Kỳ này - Kỳ trước) / Kỳ trước x 100% Đang lớn hay chững lại
Tần suất đặt hàng Số đơn đặt trong tháng Hàng có bán ra đều không
Độ phủ điểm bán Số điểm bán có hàng / Số điểm bán mục tiêu x 100% Có mở rộng mạng lưới không
Tỷ lệ công nợ quá hạn Công nợ quá hạn / Tổng công nợ x 100% Rủi ro mất vốn
Số ngày tồn kho Tồn kho cuối kỳ / Doanh số bán ra bình quân ngày Có ôm hàng không

Tần suất đặt hàng giảm trong khi tồn kho tăng là dấu hiệu hàng chậm bán. Khi đó cần hỗ trợ bán ra, không đẩy thêm hàng vào.

6.2. Quản lý hàng trăm đại lý bằng Excel hay phần mềm DMS?

Giai đoạn đầu xây dựng hệ thống đại lý, Microsoft Excel đủ dùng khi có ít đại lý. Nhiều đại lý đặt hàng mỗi ngày thì nên dùng phần mềm quản lý phân phối (Distribution Management System, DMS).

Ba dấu hiệu nên chuyển sang phần mềm:

  • Số liệu doanh số, công nợ giữa kế toán và kinh doanh thường lệch.
  • Nhân viên thị trường báo cáo qua tin nhắn, không kiểm tra được.
  • Doanh nghiệp không biết tồn kho thực tế tại đại lý.

Cách chọn và triển khai công cụ có trong bài phần mềm DMS.

6.3. Ai phụ trách phát triển hệ thống đại lý trong doanh nghiệp?

Phát triển hệ thống đại lý cần người phụ trách kênh riêng, không để chủ doanh nghiệp tự làm. Doanh nghiệp nhỏ có thể bắt đầu với 1 trưởng kênh và 1-2 nhân viên phát triển đại lý.

Trưởng kênh giữ chính sách, duyệt đại lý mới và chịu trách nhiệm quản lý hệ thống đại lý. Nhân viên phát triển đại lý tìm, tuyển, đào tạo và chăm sóc đại lý. Kế toán công nợ đối chiếu hàng tháng, cảnh báo nợ quá hạn.

7. Những sai lầm thường gặp khi xây dựng hệ thống đại lý là gì?

Sai lầm phổ biến nhất khi xây dựng hệ thống đại lý là mở nhanh trước khi có chính sách. Năm sai lầm dưới đây khiến hệ thống vỡ ngay năm đầu.

  • Tuyển ồ ạt: Nhận mọi đại lý muốn nhập hàng, không chấm theo tiêu chí.
  • Dùng chiết khấu thay cho hỗ trợ bán: Chiết khấu cao bị dùng để phá giá.
  • Không chia vùng: Hai đại lý tranh khách trên cùng địa bàn.
  • Giao hàng không kiểm soát công nợ: Doanh số tăng nhưng tiền không về.
  • Phụ thuộc một đại lý lớn: Đại lý đổi hãng là mất cả vùng.
5 sai lầm khi xây dựng hệ thống đại lý
5 sai lầm khi xây dựng hệ thống đại lý

Năm sai lầm khi xây dựng hệ thống đại lý đều có cách xử lý ở phần 3 đến 6. Điểm chung là doanh nghiệp thiếu hệ thống bán hàng có quy trình, số đo và người chịu trách nhiệm.

Nhiều chủ doanh nghiệp vẫn tự tìm đại lý, tự quyết chiết khấu và tự đòi nợ. Khi số đại lý lên vài chục, cách làm này không theo kịp. Doanh số phụ thuộc vài đại lý lớn, còn anh/chị hết thời gian cho chiến lược.

Workshop XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÁN HÀNG HIỆN ĐẠI - AI SALES tại Trường Doanh nhân HBR do Mr. Tony Dzung, Chủ tịch HĐQT HBR Holdings trực tiếp dẫn dắt. Chương trình giúp anh/chị xây hệ thống bán hàng từ chiến lược, quản trị hiệu suất đến ứng dụng AI.

=> Đăng ký ngay để giữ chỗ và nhận tư vấn lộ trình phù hợp với doanh nghiệp của anh/chị!

8. Câu hỏi thường gặp về xây dựng hệ thống đại lý

Phần này trả lời ba câu hỏi hay gặp khi bắt đầu xây dựng hệ thống đại lý.

8.1. Nên chiết khấu cho đại lý bao nhiêu phần trăm?

Chiết khấu đại lý tùy ngành hàng, số tầng và biên lợi nhuận, nên không có tỷ lệ chung. Bạn hãy tính ngược từ giá bán lẻ đề xuất như phần 4.1, rồi so với mức của đối thủ.

8.2. Mất bao lâu để có hệ thống đại lý đầu tiên, cần chuẩn bị những khoản chi nào?

Xây dựng hệ thống đại lý đầu tiên nên dành 2 tháng chuẩn bị, 2 tháng thử nghiệm. Thử 3-5 đại lý ở một vùng rồi mới nhân rộng, theo lộ trình tham khảo 12 tháng của HBR:

  1. Tháng 1-2: hoàn thiện chính sách, hợp đồng mẫu, bộ khởi động.
  2. Tháng 3-4: thử nghiệm ở một vùng, sửa chính sách theo phản hồi.
  3. Tháng 5-8: nhân rộng sang các vùng đã chia ở bước 1.
  4. Tháng 9-12: đánh giá bằng KPI, sàng lọc, mở vùng mới.

Khoản chi cần dự trù gồm hàng mẫu, vật phẩm trưng bày, lương đội phát triển đại lý. Ngoài ra cần chi hỗ trợ khai trương, vốn lưu động cho công nợ và phần mềm quản lý.

8.3. Đại lý cấp 2 có cần ký hợp đồng trực tiếp với doanh nghiệp không?

Đại lý cấp 2 thường ký với đại lý cấp 1, không ký trực tiếp với doanh nghiệp. Doanh nghiệp nên yêu cầu đại lý cấp 2 cam kết tuân thủ giá và vùng bán.

Tóm lại, xây dựng hệ thống đại lý cần đi đủ 7 bước, từ đặt mục tiêu đến đo lường. Chiết khấu tính ngược, công nợ có hạn mức và hợp đồng đúng luật là ba chốt chặn rủi ro.

Khi chiết khấu, công nợ và hợp đồng đều vững, doanh nghiệp tăng trưởng mà không phụ thuộc vào chủ. Trường Doanh nhân HBR hy vọng các bảng tính trong bài giúp bạn bắt đầu ngay.

Thông tin tác giả

Tony Dzung tên thật là Nguyễn Tiến Dũng, là một doanh nhân, chuyên gia về chiến lược, marketing, nhân sự và công nghệ & AI, diễn giả truyền cảm hứng nổi tiếng tại Việt Nam. Mr. Tony Dzung hiện là nhà sáng lập, chủ tịch Hội đồng quản trị của HBR Holdings – hệ sinh thái giáo dục uy tín toàn quốc đã có hơn 16 năm hình thành và phát triển.

Hệ sinh thái HBR Holdings bao gồm 4 thương hiệu giáo dục: Học Tiếng Anh Langmaster, Trường Doanh Nhân HBR, Hệ thống luyện thi IELTS LangGo và Tiếng Anh Trẻ Em BingGo Leaders. 

Đặc biệt, Mr. Tony Dzung còn là một trong những người Việt Nam đầu tiên đạt được bằng cấp NLP Master từ Đại học NLP và được chứng nhận bởi Hiệp hội NLP Hoa Kỳ. Anh được đào tạo trực tiếp về quản trị từ các chuyên gia nổi tiếng đến từ các trường đại học hàng đầu trên thế giới như Harvard, Wharton (Upenn), SMU và MIT...

ĐĂNG KÝ NHẬN TƯ VẤN KHÓA HỌC CỦA HBR
ĐĂNG KÝ NHẬN TƯ VẤN KHÓA HỌC CỦA HBR
Đăng ký ngay
Hotline