Mục lục [Ẩn]
- 1. Quy trình bán hàng trực tiếp là gì?
- 1.1. Bán hàng trực tiếp là gì?
- 1.2. Quy trình bán hàng trực tiếp khác gì quy trình bán hàng nói chung?
- 1.3. Vì sao cửa hàng và đội sale cần một quy trình bán hàng trực tiếp?
- 2. Quy trình bán hàng trực tiếp áp dụng cho những hình thức nào?
- 2.1. Bán hàng tại cửa hàng, showroom (khách tự tìm đến)
- 2.2. Gặp khách tận nơi (người bán chủ động đến)
- 2.3. Bán hàng tại hội chợ, sự kiện
- 3. Chi tiết 7 bước trong quy trình bán hàng trực tiếp
- Bước 1: Chuẩn bị trước giờ mở cửa hoặc trước buổi hẹn
- Bước 2: Tiếp đón và tạo thiện cảm trong những giây đầu
- Bước 3: Khai thác nhu cầu bằng câu hỏi và quan sát
- Bước 4: Tư vấn, trình diễn và cho khách trải nghiệm
- Bước 5: Xử lý băn khoăn và lời từ chối tại chỗ
- Bước 6: Chốt đơn, thanh toán và bàn giao
- Bước 7: Chăm sóc sau bán và mời khách quay lại
- 4. Nhân viên cần kỹ năng gì để làm tốt quy trình bán hàng trực tiếp?
- 4.1. Đọc ngôn ngữ cơ thể và tín hiệu mua
- 4.2. Đặt câu hỏi và lắng nghe chủ động
- 4.3. Hiểu sâu sản phẩm và so sánh được với đối thủ
- 4.4. Giữ bình tĩnh khi xử lý tình huống
- 4.5. Ghi nhận thông tin khách hàng đầy đủ
- 5. Làm sao chuẩn hóa quy trình bán hàng trực tiếp cho cả đội ngũ?
- 5.1. Viết quy trình thành SOP và kịch bản một trang
- 5.2. Đào tạo và kèm cặp nhân viên theo quy trình
- 5.3. Đo KPI theo từng bước tại điểm bán
- 5.4. Rà soát và cập nhật quy trình định kỳ
- 6. Những sai lầm khi áp dụng quy trình bán hàng trực tiếp
- 6.1. Giới thiệu sản phẩm trước khi hiểu nhu cầu
- 6.2. Giảm giá ngay khi khách chê đắt
- 6.3. Đánh giá khách qua vẻ bề ngoài
- 6.4. Bán xong là kết thúc
- 6.5. Có quy trình trên giấy nhưng không đo và không kèm cặp
Quy trình bán hàng trực tiếp là chuỗi bước người bán thực hiện khi gặp mặt khách, từ chuẩn bị đến chốt đơn và chăm sóc sau bán. Một quy trình chuẩn gồm 7 bước, giúp cả đội bán đồng đều thay vì mỗi người một kiểu. Cùng Trường Doanh nhân HBR tìm hiểu cách làm và cách chuẩn hóa ngay sau đây.
Điểm qua nội dung chính của bài:
- Bán hàng trực tiếp là gì và quy trình bán hàng trực tiếp khác gì quy trình bán hàng nói chung.
- Ba hình thức bán hàng trực tiếp và điểm khác nhau khi khách tự đến hoặc người bán đến gặp khách.
- Chi tiết các bước trong quy trình bán hàng trực tiếp, kèm việc cần làm, mẫu câu và tiêu chí hoàn thành.
- Kỹ năng nhân viên cần có, cách viết SOP, đào tạo và đo KPI theo từng bước.
- Những sai lầm khi bán hàng trực tiếp khiến quy trình không ra kết quả.
1. Quy trình bán hàng trực tiếp là gì?
Quy trình bán hàng trực tiếp là trình tự các bước cố định nhân viên thực hiện khi bán hàng mặt đối mặt. Quy trình này áp dụng tại cửa hàng, showroom, khi gặp khách tận nơi hoặc tại sự kiện. Mục tiêu là để khách nào cũng được phục vụ theo cùng một chuẩn và doanh nghiệp đo được hiệu quả từng bước.
Để hiểu đúng, bạn cần nắm ba ý sau:
- Bán hàng trực tiếp là gì
- Quy trình bán hàng trực tiếp khác gì quy trình bán hàng nói chung
- Vì sao cửa hàng và đội sale cần một quy trình riêng cho bán gặp mặt
1.1. Bán hàng trực tiếp là gì?
Bán hàng trực tiếp là hình thức người bán gặp mặt khách, tư vấn và chốt đơn ngay trong buổi gặp. Trong tiếng Anh, hình thức này thường gọi là direct sales hoặc personal selling (bán hàng cá nhân). Vì vậy, quy trình bán hàng cá nhân và quy trình bán hàng trực tiếp thường chỉ cùng một nội dung.
Cần phân biệt bán hàng trực tiếp theo nghĩa trên với "bán hàng đa cấp". Kinh doanh đa cấp là một phương thức riêng, được quản lý theo Nghị định 40/2018/NĐ-CP. Bài viết này chỉ bàn về bán hàng gặp mặt trong hoạt động kinh doanh thông thường.
Bảng dưới đây giúp bạn phân biệt nhanh bán hàng trực tiếp và gián tiếp:
| Tiêu chí | Bán hàng trực tiếp | Bán hàng gián tiếp |
|---|---|---|
| Người bán và khách | Gặp mặt, trao đổi tại chỗ | Qua đại lý, nhà phân phối, sàn thương mại điện tử |
| Kiểm soát trải nghiệm | Doanh nghiệp kiểm soát trực tiếp | Phụ thuộc đối tác trung gian |
| Phản hồi của khách | Nhận ngay trong buổi gặp | Nhận chậm, qua nhiều lớp |
| Ví dụ | Nhân viên showroom nội thất tư vấn khách đến xem sofa | Hãng đồ gia dụng bán qua chuỗi siêu thị điện máy |
Nếu đang cân nhắc tự mở điểm bán thay vì đi qua trung gian, bạn có thể tham khảo cách xây dựng kênh phân phối trực tiếp.
1.2. Quy trình bán hàng trực tiếp khác gì quy trình bán hàng nói chung?
Quy trình bán hàng nói chung bao trùm mọi kênh, từ tìm khách tiềm năng đến chăm sóc sau bán. Bạn có thể xem khung tổng thể trong bài quy trình bán hàng của HBR. Quy trình bán hàng trực tiếp là phần áp dụng riêng cho lúc người bán và khách ở cùng một chỗ. Nói cách khác, quy trình bán hàng cá nhân tập trung vào cách một người bán dẫn dắt một khách trong buổi gặp.
Khác biệt nằm ở ba điểm:
- Thời gian quyết định ngắn: Khách thường quyết định trong một lần gặp, nên mỗi bước phải gọn và đúng lúc.
- Ngôn ngữ cơ thể là dữ liệu: Ánh mắt, cử chỉ, giọng nói của khách cho người bán biết nên tiếp tục hay dừng lại.
- Sản phẩm được trải nghiệm thật: Khách thử, chạm, so sánh tại chỗ, nên khâu trình diễn quyết định rất nhiều.
Sức nặng của buổi gặp mặt đã được nghiên cứu kiểm chứng. Nghiên cứu của Mahdi Roghanizad và Vanessa Bohns (Journal of Experimental Social Psychology, 2017) cho thấy lời đề nghị trực tiếp hiệu quả gấp khoảng 34 lần so với gửi email. Thí nghiệm là nhờ người lạ điền khảo sát, không phải bán hàng, nhưng cho thấy rõ giá trị của tín hiệu phi ngôn ngữ.
1.3. Vì sao cửa hàng và đội sale cần một quy trình bán hàng trực tiếp?
Không có quy trình bán hàng trực tiếp, doanh số phụ thuộc vào tâm trạng và kinh nghiệm của từng người. Có quy trình, chủ doanh nghiệp biết khách rơi ở bước nào và sửa đúng chỗ đó.
- Chất lượng phục vụ đồng đều: Khách vào ca sáng hay ca tối đều được đón tiếp và tư vấn theo cùng một chuẩn.
- Nhân viên mới bắt nhịp nhanh: Người mới có sẵn bước, mẫu câu và tiêu chí để làm theo thay vì tự mò.
- Đo được chỗ rơi khách: Mỗi bước có chỉ số riêng, nên quản lý thấy ngay khâu yếu.
- Không phụ thuộc vài người giỏi: Cách bán của người giỏi được ghi lại thành chuẩn chung cho cả đội.
Cửa hàng nhỏ cũng cần quy trình, thậm chí cần hơn. Khi chỉ có 2 đến 3 nhân viên, một người nghỉ mà không để lại cách làm là cửa hàng hụt doanh thu ngay.
Để thấy rõ giá trị của buổi gặp mặt trong bán hàng, bạn có thể xem thêm video dưới đây từ kênh Trường Doanh nhân HBR:
2. Quy trình bán hàng trực tiếp áp dụng cho những hình thức nào?
Quy trình bán hàng trực tiếp áp dụng cho ba hình thức chính. Mỗi hình thức có điểm bắt đầu và nhịp độ khác nhau, nên cần điều chỉnh các bước cho phù hợp.
Ba hình thức bán hàng trực tiếp phổ biến gồm:
- Bán hàng tại cửa hàng, showroom
- Gặp khách tận nơi
- Bán hàng tại hội chợ, sự kiện
2.1. Bán hàng tại cửa hàng, showroom (khách tự tìm đến)
Đây là hình thức quen thuộc nhất với cửa hàng bán lẻ, showroom ô tô, nội thất, spa và phòng khám. Khách đã có nhu cầu ở một mức nào đó khi bước vào. Nhiệm vụ của người bán là biến sự tò mò thành quyết định mua trong một lần ghé.
Với hình thức này, quy trình bán hàng tại cửa hàng phụ thuộc nhiều vào trưng bày, cách đón tiếp và tốc độ thanh toán.
2.2. Gặp khách tận nơi (người bán chủ động đến)
Hình thức này phổ biến khi bán cho doanh nghiệp, cho đại lý hoặc tư vấn sản phẩm giá trị cao tại nhà khách. Người bán phải hẹn trước, chuẩn bị kỹ và thường gặp nhiều người cùng tham gia quyết định.
Nếu bán cho khách doanh nghiệp, bạn nên đọc thêm quy trình bán hàng B2B. Bài này hướng dẫn các bước đặc thù như khảo sát, đề xuất và đàm phán hợp đồng.
2.3. Bán hàng tại hội chợ, sự kiện
Hội chợ, roadshow và quầy lưu động có lượng khách lớn nhưng thời gian dừng lại rất ngắn. Mục tiêu thường là thu hút khách ghé quầy, cho trải nghiệm nhanh và lấy thông tin để chăm sóc tiếp. Cách bố trí quầy và chia vai trò nhân sự được phân tích trong bài booth bán hàng.
Bảng dưới đây so sánh hai nhánh chính trong các hình thức bán hàng trực tiếp:
| Tiêu chí | Khách tự đến (cửa hàng, showroom) | Người bán đến gặp khách |
|---|---|---|
| Điểm bắt đầu | Khách bước vào cửa | Người bán tìm khách và hẹn lịch |
| Chuẩn bị | Hàng hóa, trưng bày, ca làm | Thông tin khách, mục tiêu buổi gặp, tài liệu |
| Thời lượng gặp | Vài phút đến khoảng một giờ | Một đến hai giờ, có thể nhiều buổi |
| Người ra quyết định | Thường là chính người mua | Thường gồm nhiều người |
| Cách chốt | Chốt ngay tại quầy | Chốt bằng đề xuất, báo giá, hợp đồng |
| Chăm sóc sau bán | Hỏi thăm, ưu đãi lần sau | Bàn giao, đào tạo sử dụng, gặp định kỳ |
=> Vì vậy, 7 bước ở phần tiếp theo đều có ghi chú riêng khi cách làm của hai nhánh khác nhau.
3. Chi tiết 7 bước trong quy trình bán hàng trực tiếp
Các bước trong quy trình bán hàng trực tiếp gồm 7 bước, đi từ chuẩn bị đến chăm sóc sau bán. Mỗi bước dưới đây có việc cần làm, mẫu câu khi phù hợp và tiêu chí để biết bước đó đã hoàn thành.
Bảy bước cụ thể như sau:
- Chuẩn bị trước giờ mở cửa hoặc trước buổi hẹn
- Tiếp đón và tạo thiện cảm trong những giây đầu
- Khai thác nhu cầu bằng câu hỏi và quan sát
- Tư vấn, trình diễn và cho khách trải nghiệm
- Xử lý băn khoăn và lời từ chối tại chỗ
- Chốt đơn, thanh toán và bàn giao
- Chăm sóc sau bán và mời khách quay lại
Bước 1: Chuẩn bị trước giờ mở cửa hoặc trước buổi hẹn
Bước đầu tiên của quy trình bán hàng trực tiếp là chuẩn bị. Chuẩn bị tốt giúp người bán tự tin và không để khách phải chờ. Đây là bước hay bị bỏ qua nhất vì không trực tiếp tạo ra đơn hàng.
- Tại cửa hàng: Kiểm tra hàng trưng bày, giá niêm yết, tồn kho các mẫu bán chạy và chương trình ưu đãi đang chạy. Phân công rõ ai đón khách, ai tư vấn, ai thu ngân.
- Khi gặp khách tận nơi: Tìm hiểu khách là ai, đang dùng giải pháp gì, ai là người quyết định. Xác định mục tiêu của buổi gặp, ví dụ lấy được lịch demo hay chốt báo giá.
- Công cụ mang theo: Bảng giá, catalogue, mẫu thử, câu trả lời cho các thắc mắc thường gặp.
Phần câu chữ nên được soạn sẵn thành kịch bản tư vấn bán hàng để cả đội dùng chung.
Hoàn thành khi: Nhân viên trả lời được giá, tồn kho, ưu đãi của 10 sản phẩm bán chạy mà không cần tra cứu.
Bước 2: Tiếp đón và tạo thiện cảm trong những giây đầu
Ấn tượng ban đầu quyết định khách có muốn nghe tiếp hay không. Người bán cần chào hỏi tự nhiên, giữ khoảng cách vừa phải và không ép khách ngay.
- Chào trong vài giây đầu: Nhìn khách, mỉm cười, chào ngắn gọn để khách biết mình đã được chú ý.
- Cho khách không gian: Với khách muốn tự xem, đứng gần nhưng không bám sát từng bước.
- Mở lời bằng quan sát: Bình luận về sản phẩm khách đang cầm thay vì hỏi chung chung "anh/chị cần gì ạ".
Mẫu câu tham khảo:
- "Chào chị, mẫu sofa chị đang xem là dòng vải chống bám bẩn, chị cứ ngồi thử thoải mái ạ."
- "Anh đang tìm điện thoại cho mình dùng hay mua tặng người nhà ạ?"
Khi gặp khách tận nơi, phần thiện cảm đến từ sự đúng giờ và lời mở đầu nêu rõ mục đích buổi gặp. Một câu như "Hôm nay em xin 30 phút để hiểu cách cửa hàng anh đang nhập hàng" giúp khách thấy được tôn trọng.
Hoàn thành khi: Khách chủ động hỏi lại hoặc trả lời câu hỏi đầu tiên của người bán.
Bước 3: Khai thác nhu cầu bằng câu hỏi và quan sát
Đây là bước quyết định tư vấn đúng hay sai. Người bán cần hỏi để hiểu khách mua cho ai, dùng vào việc gì và ngân sách bao nhiêu. Sau đó, tìm ra điều khiến khách còn chần chừ.
Bộ câu hỏi khai thác nhu cầu nên có:
- "Anh/chị định dùng sản phẩm này vào việc gì là chính?"
- "Trước đây anh/chị đã dùng loại nào, thấy chưa hài lòng ở điểm nào?"
- "Anh/chị đang cân nhắc trong khoảng chi phí nào để em gợi ý cho sát?"
- "Ngoài anh/chị, còn ai cùng dùng hoặc cùng quyết định không ạ?"
Nguyên tắc là nghe nhiều hơn nói và ghi lại những từ khách dùng để nói về nhu cầu. Cách đặt câu hỏi mở, câu hỏi đào sâu được hướng dẫn chi tiết trong bài kỹ năng đặt câu hỏi trong bán hàng.
Hoàn thành khi: Người bán nhắc lại được nhu cầu của khách trong một câu và khách xác nhận là đúng.
Bước 4: Tư vấn, trình diễn và cho khách trải nghiệm
Tư vấn hiệu quả là nói lợi ích gắn đúng với nhu cầu vừa khai thác, không đọc hết tính năng. Đây cũng là lợi thế lớn nhất của bán hàng trực tiếp so với bán online.
- Đưa 2 đến 3 lựa chọn: Quá nhiều lựa chọn làm khách rối, chỉ một lựa chọn lại khiến khách thấy bị ép.
- Nói theo công thức "vì anh/chị cần... nên mẫu này...": Mỗi lợi ích phải nối với một nhu cầu khách đã nói.
- Cho khách trải nghiệm: Mời khách ngồi thử, dùng thử, cầm thử hoặc xem sản phẩm hoạt động thật.
Ví dụ, khách nói cần sofa cho nhà có trẻ nhỏ. Người bán nên cho khách thử lau vết bẩn trên mẫu vải, thay vì giới thiệu khung gỗ nhập khẩu.
Hoàn thành khi: Khách thu hẹp được còn một hoặc hai lựa chọn và bắt đầu hỏi về giá, giao hàng hoặc bảo hành.
Bước 5: Xử lý băn khoăn và lời từ chối tại chỗ
Lời từ chối thường là câu hỏi chưa được trả lời. Người bán cần tìm lý do thật phía sau trước khi đưa ra giải pháp, nhất là trước khi giảm giá.
Ba tình huống hay gặp và cách xử lý:
- "Giá cao quá": Hỏi lại khách đang so với sản phẩm nào, rồi so sánh lợi ích, độ bền, chi phí sử dụng. Chỉ đưa ưu đãi khi đã rõ khách thật sự thích sản phẩm.
- "Để anh/chị suy nghĩ thêm": Hỏi khách còn băn khoăn điểm nào để giải đáp ngay. Nếu khách vẫn muốn về, xin thông tin liên hệ và hẹn thời điểm gọi lại.
- "Để hỏi ý người nhà": Đề nghị gửi ảnh, thông số hoặc mời người nhà cùng đến xem.
Bài cách xử lý từ chối trong bán hàng có thêm nhiều tình huống và mẫu câu chi tiết.
Hoàn thành khi: Khách không còn nêu thêm băn khoăn mới, hoặc đã để lại thông tin để chăm sóc tiếp.
Bước 6: Chốt đơn, thanh toán và bàn giao
Chốt đơn là chủ động đề nghị khách mua khi thấy tín hiệu sẵn sàng. Nhiều nhân viên tư vấn tốt nhưng không dám mở lời, khiến khách rời đi dù đã muốn mua.
- Nhận diện tín hiệu mua: Khách hỏi giao hàng khi nào, có màu khác không, bảo hành bao lâu, hoặc gọi người đi cùng lại xem.
- Dùng câu chốt dạng lựa chọn: "Chị lấy màu xám hay màu kem ạ?" dễ nhận câu trả lời hơn "Chị có lấy không ạ?".
- Thanh toán nhanh và chính xác: Chuẩn bị sẵn mã QR, máy quẹt thẻ, hóa đơn để khách không phải chờ. Trong quy trình bán hàng tại cửa hàng, quầy thu ngân chậm dễ khiến khách đổi ý.
- Bàn giao rõ ràng: Kiểm hàng cùng khách, hướng dẫn sử dụng và giải thích chính sách đổi trả, bảo hành.
Muốn tăng tỷ lệ chốt khi bán trực tiếp, hãy làm chắc bước 3 và bước 5 trước khi rèn câu chốt. Bạn có thể luyện thêm các kỹ thuật trong bài kỹ năng chốt sale.
Hoàn thành khi: Đơn được thanh toán, khách nhận hàng và hiểu cách sử dụng, đổi trả.
Bước 7: Chăm sóc sau bán và mời khách quay lại
Đơn hàng đầu tiên chỉ là khởi đầu của mối quan hệ. Bước cuối của quy trình bán hàng trực tiếp quyết định khách có quay lại và giới thiệu thêm người mới hay không.
- Lưu thông tin khách: Ghi tên, số điện thoại, sản phẩm đã mua và nhu cầu đã khai thác vào phần mềm bán hàng.
- Hỏi thăm sau 2 đến 3 ngày: Hỏi khách dùng có ổn không và hướng dẫn thêm nếu cần.
- Nhắc mốc quan trọng: Bảo hành, bảo dưỡng, ngày hết hạn liệu trình hoặc ưu đãi cho lần mua sau.
Với khách gặp tận nơi, bước này còn gồm gửi biên bản buổi gặp và hẹn lịch làm việc tiếp theo. Bạn có thể áp dụng khung quy trình follow up khách hàng để không bỏ sót ai.
Hoàn thành khi: Khách có trong danh sách chăm sóc với lịch liên hệ tiếp theo cụ thể.
4. Nhân viên cần kỹ năng gì để làm tốt quy trình bán hàng trực tiếp?
Để vận hành trơn tru quy trình bán hàng trực tiếp, nhân viên cần 5 kỹ năng bán hàng trực tiếp gắn với các bước ở trên. Thiếu kỹ năng nào thì bước tương ứng sẽ yếu, dù quy trình được viết rất kỹ.
Dù gọi là quy trình bán hàng cá nhân hay bán hàng trực tiếp, năm kỹ năng cần rèn luyện gồm:
- Đọc ngôn ngữ cơ thể và tín hiệu mua
- Đặt câu hỏi và lắng nghe chủ động
- Hiểu sâu sản phẩm và so sánh được với đối thủ
- Giữ bình tĩnh khi xử lý tình huống
- Ghi nhận thông tin khách hàng đầy đủ
4.1. Đọc ngôn ngữ cơ thể và tín hiệu mua
Kỹ năng này phục vụ bước 2 và bước 6. Khách khoanh tay, nhìn đồng hồ thường cần được để yên hoặc tư vấn ngắn gọn hơn. Khách cầm sản phẩm lâu, hỏi chi tiết giao hàng là tín hiệu nên chuyển sang chốt.
4.2. Đặt câu hỏi và lắng nghe chủ động
Kỹ năng này quyết định chất lượng bước 3. Lắng nghe chủ động là để khách nói hết, nhắc lại ý chính và hỏi tiếp vào điểm khách quan tâm. Nhân viên mới hay mắc lỗi ngắt lời để giới thiệu sản phẩm quá sớm.
4.3. Hiểu sâu sản phẩm và so sánh được với đối thủ
Kỹ năng này phục vụ bước 4 và bước 5. Nhân viên cần biết sản phẩm giải quyết vấn đề gì, hợp với ai và khác gì lựa chọn khách đang cân nhắc. Khi khách nói "bên kia rẻ hơn", người bán phải chỉ ra được khác biệt cụ thể.
4.4. Giữ bình tĩnh khi xử lý tình huống
Bán hàng trực tiếp luôn có tình huống bất ngờ như khách khó tính, hàng hết, máy thanh toán lỗi. Người bán cần giữ thái độ ôn hòa, xin lỗi đúng lúc và đưa ra phương án thay thế.
4.5. Ghi nhận thông tin khách hàng đầy đủ
Kỹ năng này là nền của bước 7. Sau mỗi giao dịch, nhân viên cần ghi thông tin khách vào phần mềm bán hàng (POS) hoặc hệ thống CRM. Thông tin chỉ nằm trong điện thoại cá nhân sẽ mất theo nhân viên khi họ nghỉ việc.
Năm kỹ năng bán hàng trực tiếp trên là phần cốt lõi của kỹ năng tư vấn bán hàng. Cách rèn hiệu quả nhất là đóng vai và kèm cặp hằng tuần.
5. Làm sao chuẩn hóa quy trình bán hàng trực tiếp cho cả đội ngũ?
Biết các bước chưa đủ, chủ doanh nghiệp cần biến quy trình bán hàng trực tiếp thành chuẩn chung mà ai cũng làm theo. Cách làm gồm 4 việc, đi từ viết ra, dạy lại, đo lường đến cập nhật.
Bốn việc để chuẩn hóa quy trình gồm:
- Viết quy trình thành SOP và kịch bản một trang
- Đào tạo và kèm cặp nhân viên theo quy trình
- Đo KPI theo từng bước tại điểm bán
- Rà soát và cập nhật quy trình định kỳ
5.1. Viết quy trình thành SOP và kịch bản một trang
SOP (quy trình thao tác chuẩn) là bản mô tả việc cần làm ở từng bước, ngắn đến mức có thể dán ở quầy. Mỗi bước trong quy trình bán hàng trực tiếp nên có đủ 4 cột như bảng mẫu dưới đây.
| Bước | Việc cần làm | Câu nói mẫu | Hoàn thành khi |
|---|---|---|---|
| 1. Chuẩn bị | Kiểm hàng, giá, ưu đãi, phân ca | Không áp dụng | Trả lời được giá và tồn kho của 10 mẫu bán chạy |
| 2. Tiếp đón | Chào trong vài giây đầu, mở lời bằng quan sát | "Mẫu chị đang xem là dòng..." | Khách trả lời câu hỏi đầu tiên |
| 3. Khai thác nhu cầu | Hỏi mục đích, ngân sách, người dùng | "Anh/chị định dùng vào việc gì là chính?" | Nhắc lại nhu cầu, khách xác nhận |
| 4. Tư vấn | Đưa 2 đến 3 lựa chọn, cho trải nghiệm | "Vì chị cần..., nên mẫu này..." | Khách hỏi giá, giao hàng |
| 5. Xử lý từ chối | Hỏi lý do thật, giải đáp | "Anh/chị còn băn khoăn điểm nào ạ?" | Không còn băn khoăn mới |
| 6. Chốt và thanh toán | Câu chốt lựa chọn, thanh toán, bàn giao | "Chị lấy màu xám hay màu kem ạ?" | Đơn đã thanh toán |
| 7. Sau bán | Lưu thông tin, hỏi thăm, nhắc ưu đãi | "Em gọi hỏi thăm chị dùng sản phẩm thế nào ạ" | Có lịch liên hệ tiếp theo |
Khi viết SOP, hãy lấy chính cách làm của nhân viên bán tốt nhất làm gốc. Quan sát họ làm trong vài ca, ghi lại câu nói và thao tác, rồi rút gọn thành bảng. Cách này giúp SOP sát thực tế và được đội ngũ chấp nhận dễ hơn.
5.2. Đào tạo và kèm cặp nhân viên theo quy trình
Một SOP quy trình bán hàng trực tiếp chỉ có giá trị khi nhân viên làm theo được trong tình huống thật. Lộ trình đào tạo nên gồm 4 bước nhỏ.
- Học quy trình: Nhân viên đọc SOP, nắm các bước trong quy trình bán hàng trực tiếp và làm bài kiểm tra ngắn về sản phẩm.
- Đóng vai: Quản lý đóng vai khách khó để nhân viên rèn kỹ năng bán hàng trực tiếp, nhất là ở bước 3 và bước 5.
- Đi kèm người giỏi: Nhân viên mới đứng cạnh người bán giỏi vài ca để quan sát cách làm thật.
- Quan sát và phản hồi: Quản lý xem nhân viên bán, góp ý ngay sau ca theo đúng các cột của SOP.
Chi tiết cách xây chương trình và đánh giá sau đào tạo có trong bài đào tạo nhân viên bán hàng.
5.3. Đo KPI theo từng bước tại điểm bán
Đo theo từng bước giúp bạn biết khách rơi ở đâu, thay vì chỉ nhìn doanh thu cuối tháng. Bảng dưới đây gợi ý các chỉ số cơ bản cho quy trình bán hàng tại cửa hàng.
| Chỉ số | Công thức | Bước liên quan |
|---|---|---|
| Lượt khách vào | Đếm số khách bước vào cửa hàng | Bước 1, 2 |
| Tỷ lệ được tư vấn | Số khách được tư vấn / Lượt khách vào | Bước 2, 3 |
| Tỷ lệ chuyển đổi | Số đơn / Lượt khách vào | Bước 3 đến 6 |
| Giá trị đơn trung bình | Doanh thu / Số đơn | Bước 4, 6 |
| Tỷ lệ khách quay lại | Khách mua từ lần 2 / Tổng khách mua trong kỳ | Bước 7 |
Ví dụ minh họa với số giả định: một cửa hàng có 400 lượt khách trong tuần. Trong đó 280 khách được tư vấn và cửa hàng chốt 60 đơn. Tỷ lệ được tư vấn là 70%, tỷ lệ chuyển đổi là 15%. Nếu tuần sau tỷ lệ được tư vấn giảm còn 50%, vấn đề nằm ở bước 2, không phải ở kỹ năng chốt.
Để gắn các chỉ số này với lương thưởng, bạn có thể tham khảo bài chỉ số KPI cho nhân viên kinh doanh.
5.4. Rà soát và cập nhật quy trình định kỳ
Quy trình bán hàng trực tiếp cần thay đổi khi sản phẩm, giá hoặc hành vi khách thay đổi. Một nhịp rà soát hợp lý là họp ngắn hằng tuần và đánh giá lại toàn bộ hằng tháng.
- Họp ngắn hằng tuần: Xem chỉ số từng bước, chia sẻ một tình huống khó và cách xử lý tốt.
- Rà soát hằng tháng: Cập nhật câu nói mẫu, bỏ bước thừa, bổ sung câu hỏi khách hay hỏi.
- Rà soát đột xuất: Thực hiện ngay khi tỷ lệ chuyển đổi giảm bất thường hoặc khi ra sản phẩm mới.
Để đào tạo đội bán theo quy trình ngay, bạn có thể tải miễn phí tài liệu do Trường Doanh nhân HBR biên soạn:
>>> TẢI MIỄN PHÍ: CẨM NANG ĐÀO TẠO ĐỘI SALE
6. Những sai lầm khi áp dụng quy trình bán hàng trực tiếp
Nhiều cửa hàng đã có quy trình bán hàng trực tiếp nhưng doanh số không cải thiện. Nguyên nhân thường nằm ở 5 sai lầm khi bán hàng trực tiếp dưới đây, mỗi sai lầm làm hỏng một bước cụ thể.
Năm sai lầm khi bán hàng trực tiếp thường gặp gồm:
- Giới thiệu sản phẩm trước khi hiểu nhu cầu
- Giảm giá ngay khi khách chê đắt
- Đánh giá khách qua vẻ bề ngoài
- Bán xong là kết thúc
- Có quy trình trên giấy nhưng không đo và không kèm cặp
6.1. Giới thiệu sản phẩm trước khi hiểu nhu cầu
Sai lầm này làm hỏng bước 3 và bước 4. Nhân viên nói liên tục về tính năng khiến khách thấy bị bán hàng thay vì được tư vấn. Cách sửa là quy định ít nhất 3 câu hỏi khai thác trước khi giới thiệu sản phẩm đầu tiên.
6.2. Giảm giá ngay khi khách chê đắt
Sai lầm này làm hỏng bước 5. Giảm giá quá sớm làm mất lợi nhuận và tạo thói quen bán bằng giá. Cách sửa là bắt buộc hỏi khách đang so với sản phẩm nào trước khi đưa ưu đãi.
6.3. Đánh giá khách qua vẻ bề ngoài
Sai lầm này làm hỏng bước 2. Người khách ăn mặc giản dị bị phục vụ thờ ơ có thể chính là khách mua đơn lớn. Cách sửa là đưa tiêu chí "khách nào cũng được chào trong vài giây đầu" vào SOP và kiểm tra khi quan sát.
6.4. Bán xong là kết thúc
Sai lầm này làm mất bước 7. Không lưu thông tin và không hỏi thăm khiến cửa hàng phải tìm khách mới liên tục. Cách sửa là giao chỉ tiêu tỷ lệ khách quay lại cho từng nhân viên hoặc từng ca.
6.5. Có quy trình trên giấy nhưng không đo và không kèm cặp
Đây là sai lầm của người quản lý, không phải của nhân viên. Quy trình được phát xuống rồi để đó, không ai kiểm tra nhân viên có làm đúng không. Cách sửa là áp dụng đủ 4 việc ở mục 5, nhất là đo chỉ số và quan sát phản hồi hằng tuần.
Thực tế, nhiều chủ doanh nghiệp vẫn phải tự đứng ra chốt những đơn quan trọng vì đội bán làm không đều tay. Doanh số tăng hay giảm phụ thuộc vào một vài nhân viên giỏi, và khi họ nghỉ, khách hàng cũng đi theo. Muốn thoát vòng lặp này, anh/chị cần một hệ thống bán hàng thật sự. Hệ thống đó gồm quy trình bán hàng trực tiếp chuẩn, đội ngũ được đào tạo bài bản và số liệu để quản lý.
Khóa học XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÁN HÀNG HIỆN ĐẠI - AI SALES tại Trường Doanh nhân HBR do Mr. Tony Dzung trực tiếp dẫn dắt sẽ giúp anh/chị làm điều đó. Chương trình đi từ chuẩn hóa quy trình bán hàng thành các bước đo được, đến tuyển, đào tạo và giữ chân đội sale. Anh/chị cũng được hướng dẫn ứng dụng AI vào bán hàng.
=> Đăng ký ngay để giữ chỗ và nhận tư vấn lộ trình phù hợp với doanh nghiệp của anh/chị!
Tóm lại, quy trình bán hàng trực tiếp gồm 7 bước: chuẩn bị, tiếp đón, khai thác nhu cầu, tư vấn, xử lý từ chối, chốt đơn và chăm sóc sau bán. Giá trị thật của quy trình chỉ đến khi doanh nghiệp viết thành SOP, đào tạo đội ngũ và đo chỉ số từng bước. Hy vọng bài viết của Trường Doanh nhân HBR giúp bạn có khung để bắt đầu chuẩn hóa ngay tại điểm bán của mình.