Mục lục [Ẩn]
- 1. Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng là gì?
- 1.1. Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng khác KPI bán hàng như thế nào?
- 1.2. Tiêu chí đánh giá nhân viên kinh doanh khác tiêu chí đánh giá nhân viên chung ở đâu?
- 1.3. Vì sao doanh nghiệp cần bộ tiêu chí riêng cho nhân viên bán hàng?
- 2. Bộ tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng gồm những nhóm nào?
- 2.1. Nhóm kết quả: có những chỉ tiêu đánh giá hiệu quả bán hàng nào?
- 2.2. Nhóm hoạt động: nhân viên bán hàng làm việc có đúng quy trình không?
- 2.3. Nhóm kiến thức và kỹ năng: đánh giá năng lực bán hàng thế nào?
- 2.4. Nhóm thái độ: những hành vi nào cần đánh giá?
- 2.5. Nên đặt trọng số giữa doanh số và thái độ thế nào?
- 3. Bảng đánh giá nhân viên bán hàng: chấm điểm và xếp loại thế nào?
- 3.1. Thang điểm 1-5 mô tả hành vi cho tiêu chí định tính
- 3.2. Quy đổi chỉ số định lượng ra điểm 1-5
- 3.3. Ví dụ chấm điểm một nhân viên bán hàng
- 3.4. Có những tiêu chí nào để xếp loại nhân viên bán hàng?
- 3.5. Mẫu đánh giá nhân viên bán hàng: phiếu chấm dùng ngay
- 4. Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng thay đổi thế nào theo vị trí và thâm niên?
- 4.1. Nhân viên bán hàng tại cửa hàng, chuỗi bán lẻ
- 4.2. Nhân viên sale thị trường
- 4.3. Telesales và inside sales
- 4.4. Sales B2B và bán hàng dự án
- 4.5. Đánh giá nhân viên bán hàng thử việc, chính thức và trưởng nhóm khác nhau ra sao?
- 5. Quy trình đánh giá nhân viên bán hàng gồm những bước nào?
- 5.1. Đánh giá nhân viên bán hàng bao lâu một lần?
- 5.2. Họp phản hồi kết quả: nhận xét thế nào cho nhân viên bán hàng?
- 6. Sau khi đánh giá nhân viên bán hàng, chủ doanh nghiệp nên làm gì?
- 6.1. Nhân viên loại A: giữ chân và nhân bản cách làm
- 6.2. Nhân viên loại B và C: huấn luyện đúng tiêu chí yếu
- 6.3. Nhân viên bị xếp loại yếu nhiều kỳ liền thì làm gì?
- 6.4. Những sai lầm khiến bộ tiêu chí phản tác dụng
- 7. Câu hỏi thường gặp về tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng
- 7.1. Nhân viên đạt doanh số cao nhưng thái độ kém thì đánh giá thế nào?
- 7.2. Doanh nghiệp 5-10 nhân viên sale chưa có phần mềm thì chấm điểm bằng gì?
- 7.3. Nhân viên bán hàng giỏi là người như thế nào?
- 7.4. Có nên công khai tiêu chí đánh giá cho nhân viên bán hàng không?
Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng gồm 4 nhóm: kết quả, hoạt động, kiến thức kỹ năng và thái độ. Mỗi nhóm có trọng số riêng, chấm theo thang 1-5 rồi quy ra xếp loại. Cùng Trường Doanh nhân HBR dựng bộ tiêu chí và bảng chấm điểm dùng được ngay.
Điểm qua nội dung chính của bài:
- Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng là gì, khác chỉ số đo lường hiệu suất (KPI) bán hàng ở đâu.
- 4 nhóm tiêu chí và trọng số gợi ý theo thâm niên.
- Bảng đánh giá nhân viên bán hàng: thang 1-5, ví dụ chấm điểm, xếp loại A, B, C, D.
- Cách điều chỉnh tiêu chí cho cửa hàng, sale thị trường, telesales và bán hàng cho doanh nghiệp (B2B).
- Quy trình 6 bước và việc cần làm sau đánh giá.
1. Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng là gì?
Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng là bộ thước đo doanh nghiệp dùng để xác định một nhân viên sale đạt kết quả gì, làm việc theo quy trình ra sao, có đủ kiến thức kỹ năng không và hành xử thế nào với khách hàng, đồng nghiệp. Bộ tiêu chí này là căn cứ để chấm điểm, xếp loại, trả thưởng và huấn luyện.
Một bộ tiêu chí tốt phải trả lời được ba câu hỏi:
- Nhân viên đã mang về kết quả gì
- Nhân viên làm việc như thế nào để có kết quả đó
- Nhân viên hành xử ra sao trong quá trình bán hàng
Ba câu hỏi trên quyết định cách chia nhóm ở phần 2. Trước đó, bạn cần phân biệt tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng với KPI và với tiêu chí đánh giá nhân viên nói chung.
1.1. Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng khác KPI bán hàng như thế nào?
KPI (Key Performance Indicator) chỉ là một phần của tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng. KPI đo những gì đếm được bằng số, còn tiêu chí đánh giá đo thêm cách làm việc và thái độ.
| Tiêu chí so sánh | KPI bán hàng | Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng |
|---|---|---|
| Phạm vi | Các con số kết quả và hoạt động | Kết quả, hoạt động, kiến thức kỹ năng, thái độ |
| Cách đo | Công thức, dữ liệu từ phần mềm | Công thức kết hợp quan sát hành vi theo thang điểm |
| Mục đích chính | Theo dõi tiến độ chỉ tiêu | Xếp loại, trả thưởng, huấn luyện, giữ hay thay người |
| Ví dụ | Doanh số đạt 92% chỉ tiêu tháng | Doanh số 92%, xử lý từ chối mức 3/5, trung thực mức 5/5 |
KPI trả lời "đạt bao nhiêu", tiêu chí đánh giá trả lời thêm "vì sao" và "làm gì tiếp". Danh sách chi tiết từng chỉ số và cách đặt chỉ tiêu có trong bài chỉ số KPI cho nhân viên kinh doanh của HBR.
1.2. Tiêu chí đánh giá nhân viên kinh doanh khác tiêu chí đánh giá nhân viên chung ở đâu?
Tiêu chí đánh giá nhân viên kinh doanh nặng về kết quả đo được hằng ngày, còn tiêu chí chung cân bằng nhiều mặt hơn. Nhân viên bán hàng có thêm doanh số, tỷ lệ chốt và công nợ gắn trực tiếp với dòng tiền. Thu nhập gắn với hoa hồng nên tiêu chí thiếu rõ ràng dễ gây tranh cãi về tiền thưởng.
Bộ tiêu chí chung cho mọi phòng ban đã được tổng hợp trong bài tiêu chí đánh giá nhân viên. Bài viết này chỉ đi sâu vào nghề bán hàng.
1.3. Vì sao doanh nghiệp cần bộ tiêu chí riêng cho nhân viên bán hàng?
Doanh nghiệp cần tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng riêng để chấm công bằng, trả thưởng đúng người và huấn luyện đúng chỗ. Không có tiêu chí, buổi đánh giá dễ thành cảm tính.
Ben Wigert và Annamarie Mann dẫn dữ liệu khảo sát của Gallup (2017): chỉ 14% nhân viên rất đồng ý rằng buổi đánh giá hiệu suất giúp họ muốn cải thiện.
Một bộ tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng rõ ràng mang lại ba lợi ích:
- Công bằng hơn: Nhân viên biết trước tiêu chí nên ít tranh cãi.
- Huấn luyện đúng chỗ: Điểm thấp ở tiêu chí nào thì huấn luyện tiêu chí đó.
- Giảm phụ thuộc người giỏi: Cách làm của người giỏi thành chuẩn chung cho cả đội.
Để hiểu thêm cách xây khung đánh giá năng lực đội sales, bạn có thể xem video của Trường Doanh nhân HBR dưới đây:
2. Bộ tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng gồm những nhóm nào?
Bộ tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng gồm 4 nhóm: kết quả, hoạt động, kiến thức kỹ năng và thái độ. Hai nhóm đầu đo bằng số liệu, hai nhóm sau đo bằng hành vi quan sát được. Đây cũng là khung nhiều doanh nghiệp đang dùng để xây tiêu chí đánh giá nhân viên sale.
Với nhân viên chính thức, HBR gợi ý trọng số như sau:
- Nhóm kết quả: 45%
- Nhóm hoạt động: 20%
- Nhóm kiến thức và kỹ năng: 20%
- Nhóm thái độ: 15%
Cách đổi trọng số theo thâm niên và vị trí nằm ở phần 2.5 và phần 4.
2.1. Nhóm kết quả: có những chỉ tiêu đánh giá hiệu quả bán hàng nào?
Nhóm kết quả đo những gì nhân viên mang về trong kỳ. Đây là nhóm nặng nhất trong tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng chính thức. Có 6 chỉ tiêu đánh giá hiệu quả bán hàng nên dùng để chấm điểm.
| Chỉ tiêu | Công thức | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tỷ lệ hoàn thành doanh số | Doanh số thực đạt / Chỉ tiêu doanh số x 100% | 460 triệu / 500 triệu = 92% |
| Biên lợi nhuận gộp | (Doanh thu - Giá vốn) / Doanh thu x 100% | (460 - 322) / 460 = 30% |
| Tỷ lệ chốt đơn | Số đơn chốt / Số khách được tư vấn x 100% | 18 / 100 = 18% |
| Giá trị đơn hàng trung bình (AOV) | Doanh số / Số đơn hàng | 460 triệu / 40 đơn = 11,5 triệu |
| Tỷ lệ thu hồi công nợ đúng hạn | Công nợ thu đúng hạn / Công nợ đến hạn x 100% | 160 / 200 = 80% |
| Tỷ lệ khách quay lại mua | Khách mua lại trong kỳ / Tổng khách đã mua x 100% | 30 / 120 = 25% |
Số liệu trong bảng là ví dụ minh họa, không phải số liệu của doanh nghiệp cụ thể.
Bạn chỉ nên chọn 3-4 chỉ tiêu, luôn có biên lợi nhuận hoặc công nợ. Hai chỉ số này chặn tình trạng giảm giá sâu để chạy doanh số.
2.2. Nhóm hoạt động: nhân viên bán hàng làm việc có đúng quy trình không?
Nhóm hoạt động đo những việc nhân viên làm mỗi ngày để tạo ra kết quả. Nhóm này giúp bạn thấy vấn đề sớm, trước khi doanh số cuối tháng bị hụt.
- Số hoạt động bán hàng: Số cuộc gọi, cuộc hẹn hoặc điểm bán được viếng thăm.
- Chất lượng phễu khách hàng (pipeline): Số khách ở từng giai đoạn và tỷ lệ chuyển sang giai đoạn sau.
- Cập nhật dữ liệu khách hàng: Thông tin được ghi vào phần mềm quản lý quan hệ khách hàng (CRM) đúng hạn.
- Tuân thủ quy trình bán hàng: Đi đủ các bước đã chuẩn hóa.
Tiêu chí tuân thủ chỉ chấm được khi doanh nghiệp đã có quy trình viết ra. Nếu chưa có, bạn nên bắt đầu từ quy trình 7 bước bán hàng.
2.3. Nhóm kiến thức và kỹ năng: đánh giá năng lực bán hàng thế nào?
Nhóm kiến thức và kỹ năng đánh giá những gì nhân viên biết và làm được trước mặt khách. Cách chấm tốt nhất là quan sát trực tiếp, nghe ghi âm hoặc cho nhân viên đóng vai tình huống.
- Kiến thức sản phẩm: Trả lời đúng tính năng, giá, bảo hành.
- Khai thác nhu cầu: Đặt câu hỏi để hiểu khách cần gì trước khi giới thiệu sản phẩm.
- Xử lý từ chối: Có câu trả lời thuyết phục khi khách chê đắt hoặc muốn so sánh.
- Chốt đơn: Nhận ra lúc khách sẵn sàng và đề xuất bước tiếp theo rõ ràng.
Bạn có thể tham khảo nhóm kỹ năng bán hàng mà HBR đã phân tích để xây nội dung này.
2.4. Nhóm thái độ: những hành vi nào cần đánh giá?
Nhóm thái độ đánh giá cách nhân viên hành xử với khách hàng, đồng nghiệp và quy định. Thái độ phải được mô tả bằng hành vi, không chấm bằng cảm nhận "tốt" hay "chưa tốt".
- Trung thực: Không hứa sai với khách, không khai khống đơn, không gian lận chiết khấu.
- Kỷ luật: Đúng giờ, báo cáo đúng hạn, tuân thủ chính sách giá.
- Tinh thần đội nhóm: Hỗ trợ người mới, không tranh khách của đồng nghiệp.
- Tự học: Chủ động học sản phẩm mới và áp dụng góp ý sau mỗi buổi huấn luyện.
Trung thực nên là tiêu chí có quyền phủ quyết. Nhân viên vi phạm trung thực thì không được xếp loại cao, dù doanh số tốt đến đâu.
2.5. Nên đặt trọng số giữa doanh số và thái độ thế nào?
Trọng số trong tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng nên đổi theo thâm niên: người mới nặng về hoạt động và kỹ năng, người chính thức nặng về kết quả. Với nhân viên chính thức, nhóm kết quả không nên vượt 50%.
| Nhóm tiêu chí | Thử việc | Chính thức | Trưởng nhóm |
|---|---|---|---|
| Kết quả | 20% | 45% | 40% (kết quả cả nhóm) |
| Hoạt động | 35% | 20% | 15% (nhịp quản lý nhóm) |
| Kiến thức và kỹ năng | 30% | 20% | 25% (kỹ năng kèm cặp) |
| Thái độ | 15% | 15% | 20% (làm gương) |
Bảng trọng số là gợi ý của HBR để tham khảo, doanh nghiệp điều chỉnh theo mô hình và mục tiêu từng giai đoạn.
Nhân viên thử việc chưa có khách cũ, nên doanh số chưa phản ánh đúng năng lực. Trọng số vì thế dồn vào hoạt động và kỹ năng, là những thứ họ kiểm soát được.
3. Bảng đánh giá nhân viên bán hàng: chấm điểm và xếp loại thế nào?
Bảng đánh giá nhân viên bán hàng được dựng qua 4 bước, từ chọn tiêu chí đến quy ra xếp loại. Làm xong, bạn có một mẫu đánh giá nhân viên bán hàng dùng chung cho cả đội.
- Chọn tiêu chí và trọng số cho từng nhóm
- Mô tả thang điểm 1-5 cho tiêu chí định tính
- Quy đổi chỉ số định lượng ra điểm 1-5
- Tính điểm tổng có trọng số và quy ra xếp loại
Bước 1 đã có ở phần 2, các phần dưới đi vào bước 2, 3, 4.
3.1. Thang điểm 1-5 mô tả hành vi cho tiêu chí định tính
Thang điểm 1-5 giúp tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng được chấm nhất quán giữa các quản lý. Mỗi mức điểm mô tả một hành vi quan sát được.
| Tiêu chí | Mức 1 | Mức 3 | Mức 5 |
|---|---|---|---|
| Kiến thức sản phẩm | Thường trả lời sai giá, sai chính sách | Trả lời đúng câu hỏi phổ biến, câu khó phải hỏi lại | Trả lời đúng mọi câu hỏi, so sánh được với đối thủ |
| Xử lý từ chối | Im lặng hoặc giảm giá ngay khi khách chê đắt | Có câu trả lời mẫu nhưng chưa linh hoạt | Hỏi lại lý do, nêu giá trị phù hợp, giữ được giá |
| Cập nhật CRM | Thiếu dữ liệu hơn một nửa số khách | Cập nhật đủ nhưng thường trễ vài ngày | Cập nhật đủ trong ngày, ghi rõ bước tiếp theo |
Mức 2 và mức 4 dùng khi hành vi nằm giữa hai mô tả. Cách chấm này gần với phương pháp thang đánh giá dựa trên hành vi (BARS) trong quy trình đánh giá nhân sự.
3.2. Quy đổi chỉ số định lượng ra điểm 1-5
Chỉ số định lượng được quy ra điểm theo tỷ lệ hoàn thành mục tiêu, để cộng được với điểm kỹ năng.
| Tỷ lệ hoàn thành mục tiêu | Điểm |
|---|---|
| Dưới 70% | 1 |
| Từ 70% đến dưới 85% | 2 |
| Từ 85% đến dưới 100% | 3 |
| Từ 100% đến dưới 115% | 4 |
| Từ 115% trở lên | 5 |
Điểm trần là 5, nên doanh số vượt 200% không bù được cho thái độ kém.
3.3. Ví dụ chấm điểm một nhân viên bán hàng
Ví dụ dưới đây chấm điểm tháng cho một nhân viên chính thức, trọng số 45%, 20%, 20%, 15%. Điểm mỗi nhóm là trung bình cộng điểm các tiêu chí trong nhóm.
| Nhóm (trọng số) | Tiêu chí và kết quả | Điểm tiêu chí | Điểm nhóm |
|---|---|---|---|
| Kết quả (45%) | Doanh số 92% chỉ tiêu; tỷ lệ chốt 18% so mục tiêu 15% (đạt 120%); công nợ đúng hạn 80% so mục tiêu 95% (đạt 84%) | 3; 5; 2 | 3,33 |
| Hoạt động (20%) | Số cuộc hẹn đạt 110% mục tiêu; cập nhật CRM mức 3 | 4; 3 | 3,50 |
| Kiến thức và kỹ năng (20%) | Kiến thức sản phẩm 4; xử lý từ chối 3; chốt đơn 4 | 4; 3; 4 | 3,67 |
| Thái độ (15%) | Trung thực 5; kỷ luật 3; đội nhóm 4 | 5; 3; 4 | 4,00 |
Ví dụ minh họa, số liệu giả định.
Điểm tổng = Điểm kết quả x 45% + Điểm hoạt động x 20% + Điểm kỹ năng x 20% + Điểm thái độ x 15%
Áp vào ví dụ: 3,33 x 0,45 + 3,50 x 0,2 + 3,67 x 0,2 + 4,00 x 0,15 = 1,50 + 0,70 + 0,73 + 0,60 = 3,53 điểm.
Bảng đánh giá nhân viên bán hàng cho thấy người này mạnh về chốt đơn nhưng yếu ở thu hồi công nợ. Con số doanh số 92% không thể hiện được điều đó. Đây là giá trị lớn nhất của tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng so với việc chỉ xem doanh số.
3.4. Có những tiêu chí nào để xếp loại nhân viên bán hàng?
Nhân viên bán hàng được xếp loại theo điểm tổng có trọng số và một số điều kiện bắt buộc. Với thang 5 điểm, bạn có thể chia 4 loại như bảng dưới.
| Xếp loại | Điểm tổng | Điều kiện kèm | Hành động gợi ý |
|---|---|---|---|
| A | Từ 4,2 trở lên | Trung thực mức 5, không tiêu chí nào dưới 3 | Thưởng cao nhất, giao khách lớn, đưa vào diện kế cận |
| B | Từ 3,4 đến dưới 4,2 | Trung thực từ mức 4 | Thưởng theo chính sách, huấn luyện 1-2 tiêu chí yếu |
| C | Từ 2,6 đến dưới 3,4 | Không có | Kèm cặp sát, đặt mục tiêu cải thiện trong 1 kỳ |
| D | Dưới 2,6, hoặc vi phạm trung thực | Không có | Lập kế hoạch cải thiện hiệu suất, xem xét vị trí |
Nhân viên ở ví dụ 3.3 đạt 3,53 điểm, xếp loại B. Cách gắn xếp loại với hoa hồng, thưởng quý được phân tích trong bài chính sách lương thưởng cho nhân viên kinh doanh.
3.5. Mẫu đánh giá nhân viên bán hàng: phiếu chấm dùng ngay
Mẫu phiếu dưới đây gom toàn bộ tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng vào một trang. Phần đầu phiếu ghi họ tên, vị trí, kỳ đánh giá, người chấm và ngày họp phản hồi.
| Nhóm (trọng số) | Tiêu chí | Cách đo | Tự chấm | Quản lý chấm |
|---|---|---|---|---|
| Kết quả (45%) | Doanh số; tỷ lệ chốt; công nợ đúng hạn | Quy đổi theo bảng 3.2 | ||
| Hoạt động (20%) | Số cuộc hẹn; cập nhật CRM | Bảng 3.2; thang 3.1 | ||
| Kiến thức, kỹ năng (20%) | Kiến thức sản phẩm; xử lý từ chối; chốt đơn | Quan sát, nghe ghi âm | ||
| Thái độ (15%) | Trung thực (phủ quyết); kỷ luật; đội nhóm | Đối chiếu đơn, chấm công | ||
| Tổng | Điểm có trọng số, xếp loại | Công thức 3.3, bảng 3.4 |
Tiêu chí trong từng nhóm có thể đổi theo vị trí ở phần 4. Cột tự chấm và quản lý chấm đặt cạnh nhau để buổi phản hồi tập trung vào chỗ lệch.
Để có thêm KPI, bảng chấm điểm và quy trình review định kỳ, bạn có thể tải miễn phí bộ tài liệu do Trường Doanh nhân HBR biên soạn:
>>> TẢI MIỄN PHÍ: BỘ TÀI LIỆU ĐÁNH GIÁ HIỆU SUẤT NHÂN SỰ SALES
4. Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng thay đổi thế nào theo vị trí và thâm niên?
Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng giữ nguyên 4 nhóm ở mọi vị trí, nhưng chỉ số và trọng số thay đổi. Người bán tại cửa hàng không thể chấm giống người đi thị trường hay người bán hợp đồng B2B.
| Vị trí | Kết quả | Hoạt động | Kiến thức, kỹ năng | Thái độ | Chỉ số nên ưu tiên |
|---|---|---|---|---|---|
| Bán tại cửa hàng | 40% | 15% | 25% | 20% | Doanh số theo ca, AOV, tỷ lệ bán kèm |
| Sale thị trường | 45% | 25% | 15% | 15% | Doanh số tuyến, độ phủ điểm bán, công nợ |
| Telesales, inside sales | 40% | 30% | 20% | 10% | Tỷ lệ chuyển đổi, số cuộc gọi, chất lượng cuộc gọi |
| Sales B2B, dự án | 45% | 25% | 20% | 10% | Giá trị hợp đồng, biên lợi nhuận, chất lượng pipeline |
Trọng số gợi ý cho nhân viên chính thức, doanh nghiệp điều chỉnh theo thực tế.
4.1. Nhân viên bán hàng tại cửa hàng, chuỗi bán lẻ
Nhân viên bán hàng tại cửa hàng được đánh giá nặng về trải nghiệm khách và giá trị mỗi đơn. Doanh số thường tính theo ca, nên cần thêm chỉ số cá nhân như AOV và tỷ lệ bán kèm. Tiêu chí riêng nên thêm là quy trình đón khách, trưng bày đúng chuẩn và phản hồi của khách mua hàng.
4.2. Nhân viên sale thị trường
Tiêu chí đánh giá nhân viên sale thị trường xoay quanh tuyến bán: số điểm bán viếng thăm, độ phủ sản phẩm và công nợ. Vì làm việc ngoài văn phòng, nhóm hoạt động cần dữ liệu check-in để đối chiếu. Cách tổ chức tuyến và chỉ tiêu được phân tích trong bài sale thị trường.
4.3. Telesales và inside sales
Tiêu chí đánh giá nhân viên sale qua điện thoại (telesales, inside sales) nặng về hoạt động và chất lượng cuộc gọi. Kỹ năng được chấm bằng cách nghe ghi âm theo phiếu cố định. Khác biệt giữa hai vị trí được giải thích trong bài inside sales.
4.4. Sales B2B và bán hàng dự án
Với sales B2B, chỉ tiêu đánh giá hiệu quả bán hàng nên tính theo quý thay vì theo tháng, vì chu kỳ bán kéo dài. Chấm doanh số tháng có thể xếp oan một người đang chăm hợp đồng lớn. Tiêu chí riêng gồm chất lượng pipeline, tỷ lệ chuyển từ báo giá sang hợp đồng và biên lợi nhuận từng hợp đồng.
4.5. Đánh giá nhân viên bán hàng thử việc, chính thức và trưởng nhóm khác nhau ra sao?
Đánh giá nhân viên bán hàng thử việc tập trung vào khả năng học và hoạt động, còn nhân viên chính thức tập trung vào kết quả. Trưởng nhóm được đánh giá thêm năng lực kèm cặp người khác.
- Thử việc: Chấm hằng tuần, chú trọng kiến thức sản phẩm, số hoạt động và mức tiến bộ.
- Chính thức: Chấm hằng tháng, xếp loại theo quý.
- Trưởng nhóm: Chấm theo kết quả cả nhóm và tỷ lệ người mới đạt chuẩn.
Với giai đoạn thử việc, bạn có thể kết hợp bảng trọng số ở phần 2.5 với hướng dẫn đánh giá nhân viên thử việc.
5. Quy trình đánh giá nhân viên bán hàng gồm những bước nào?
Quy trình đánh giá nhân viên bán hàng gồm 6 bước, bắt đầu từ đầu kỳ chứ không phải cuối kỳ. Quy trình giúp tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng được áp dụng nhất quán qua mỗi kỳ.
- Công bố tiêu chí, trọng số và chỉ tiêu ngay đầu kỳ
- Thu thập dữ liệu từ CRM, phần mềm bán hàng và kế toán
- Cho nhân viên tự chấm điểm theo cùng bảng
- Quản lý chấm và đối chiếu với các quản lý khác
- Họp phản hồi một kèm một với từng nhân viên
- Gắn kết quả với thưởng, huấn luyện và chỉ tiêu kỳ sau
Bước 3 và bước 4 giúp giảm cảm tính, vì buổi phản hồi tập trung vào chỗ hai bên chấm lệch nhau. Vị trí phối hợp nhiều bộ phận có thể lấy thêm ý kiến kế toán, chăm sóc khách hàng theo cách đánh giá 360 độ.
5.1. Đánh giá nhân viên bán hàng bao lâu một lần?
Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng nên được theo dõi hằng tuần, chấm điểm hằng tháng và xếp loại theo quý. Đánh giá cuối năm chỉ tổng hợp 4 kỳ quý, không chấm lại từ đầu.
- Hằng tuần: Xem số hoạt động và pipeline để sửa sớm.
- Hằng tháng: Chấm đủ 4 nhóm, họp phản hồi ngắn.
- Hằng quý: Xếp loại A, B, C, D và tính thưởng quý.
- Cuối năm: Tổng hợp xếp loại, quyết định tăng lương, thăng tiến.
5.2. Họp phản hồi kết quả: nhận xét thế nào cho nhân viên bán hàng?
Lời nhận xét tốt nói về hành vi cụ thể và bước làm tiếp theo, không nói về tính cách. Mỗi buổi nên có 1 điểm mạnh để giữ và 1-2 điểm cần cải thiện.
- Ghi nhận: "Tháng này em chốt 18 trên 100 khách tư vấn, vượt mục tiêu. Cách em hỏi nhu cầu trước khi báo giá đang hiệu quả."
- Góp ý: "Công nợ đúng hạn mới đạt 80%. Tháng tới em nhắc khách trước hạn 5 ngày và gửi danh sách mỗi thứ Hai."
6. Sau khi đánh giá nhân viên bán hàng, chủ doanh nghiệp nên làm gì?
Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng chỉ có giá trị khi xếp loại được biến thành hành động cụ thể cho từng nhóm. Chấm xong rồi để đó, nhân viên sẽ coi đánh giá là thủ tục.
- Loại A: giữ chân, nhân bản cách làm
- Loại B: huấn luyện 1-2 tiêu chí yếu
- Loại C: kèm cặp sát, mục tiêu ngắn
- Loại D: kế hoạch cải thiện hiệu suất
6.1. Nhân viên loại A: giữ chân và nhân bản cách làm
Nhân viên loại A cần được giữ chân bằng thu nhập, cơ hội và sự ghi nhận. Cách làm của họ phải được ghi lại để cả đội học theo.
Nhiều chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ lo đội sale phụ thuộc một hai người giỏi. Cách giảm rủi ro là ghi lại kịch bản tư vấn của nhân viên loại A thành tài liệu huấn luyện chung.
6.2. Nhân viên loại B và C: huấn luyện đúng tiêu chí yếu
Nhân viên loại B và C cần huấn luyện đúng tiêu chí bị điểm thấp, không học lại toàn bộ. Bảng điểm chi tiết chính là bản đồ để chọn nội dung huấn luyện.
Ví dụ, nhân viên ở phần 3.3 cần luyện kỹ năng nhắc nợ và đàm phán điều khoản thanh toán. Người quản lý nên kèm qua các buổi sale coaching hằng tuần, mỗi buổi một tình huống thật.
6.3. Nhân viên bị xếp loại yếu nhiều kỳ liền thì làm gì?
Nhân viên xếp loại D hai kỳ liên tiếp cần một kế hoạch cải thiện có mục tiêu, thời hạn và người hỗ trợ rõ ràng. Hết thời hạn mà không cải thiện, doanh nghiệp mới cân nhắc đổi vị trí hoặc chấm dứt hợp đồng.
Kế hoạch thường kéo dài 30-60 ngày, ghi rõ tiêu chí cần đạt và lịch kèm cặp. Cách lập chi tiết có trong bài kế hoạch cải thiện hiệu suất.
Về pháp lý, căn cứ là điểm a khoản 1 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019 (số 45/2019/QH14). Bộ luật có hiệu lực từ 01/01/2021 và còn áp dụng tính đến 11/2026.
Điểm a khoản 1 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019 cho phép doanh nghiệp đơn phương chấm dứt hợp đồng khi người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc. Mức độ hoàn thành phải xác định theo tiêu chí trong quy chế đánh giá do doanh nghiệp ban hành.
Vì vậy, tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng nên được ban hành thành quy chế bằng văn bản. Bạn nên nhờ bộ phận pháp chế hoặc luật sư rà lại quy chế trước khi áp dụng.
6.4. Những sai lầm khiến bộ tiêu chí phản tác dụng
Tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng phản tác dụng khi khuyến khích sai hành vi hoặc không ai tin vào cách chấm. Bốn sai lầm sau thường gặp ở đội sale.
- Chỉ đo doanh số: Nhân viên giảm giá sâu, hứa quá khả năng, bỏ qua công nợ.
- Tiêu chí mơ hồ: "Thái độ tốt" không có mô tả hành vi nên mỗi người chấm một kiểu.
- Công bố sau khi chấm: Nhân viên chỉ biết tiêu chí khi nhận kết quả, nên thấy bất công.
- Chấm xong không làm gì: Không thưởng, không huấn luyện, kỳ sau không ai quan tâm.
Thực tế, nhiều chủ doanh nghiệp vẫn tự chốt đơn lớn, tự chấm thưởng theo cảm nhận và giữ người giỏi bằng quan hệ cá nhân. Khi đội sale tăng từ 5 lên 15 người, cách làm này không còn theo kịp. Doanh thu phụ thuộc vài cá nhân, lương thưởng cào bằng, còn anh/chị không còn thời gian cho chiến lược.
Workshop XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ MARKETING & SALE TỰ VẬN HÀNH tại Trường Doanh nhân HBR, do Mr. Tony Dzung, Chủ tịch HĐQT HBR Holdings trực tiếp dẫn dắt, sẽ giúp anh/chị xây hệ thống đó. Chương trình đi từ cấu trúc đội, tuyển và onboard đúng người đến KPI, dashboard quản trị hiệu suất, lương thưởng và ứng dụng CRM, AI.
=> Đăng ký ngay để giữ chỗ và nhận tư vấn lộ trình phù hợp với doanh nghiệp của anh/chị!
7. Câu hỏi thường gặp về tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng
Phần này trả lời bốn câu hỏi thường gặp khi doanh nghiệp bắt đầu áp dụng tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng.
7.1. Nhân viên đạt doanh số cao nhưng thái độ kém thì đánh giá thế nào?
Nhân viên doanh số cao nhưng thái độ kém vẫn được ghi nhận kết quả, nhưng không được xếp loại A. Điểm thái độ thấp kéo điểm tổng xuống theo trọng số đã công bố.
Nếu vi phạm trung thực, nhân viên bị xếp loại D bất kể doanh số. Quy tắc này cần ghi rõ trong quy chế để tránh tranh cãi.
7.2. Doanh nghiệp 5-10 nhân viên sale chưa có phần mềm thì chấm điểm bằng gì?
Doanh nghiệp nhỏ có thể áp dụng tiêu chí đánh giá nhân viên kinh doanh bằng Google Sheets hoặc Microsoft Excel. Mỗi nhân viên một tab, thêm một tab tổng hợp dựng theo mẫu đánh giá nhân viên bán hàng ở phần 3.5.
Dữ liệu doanh số lấy từ phần mềm bán hàng hoặc sổ kế toán. Khi đội lớn hơn, bạn nên chuyển sang phần mềm CRM để tự động lấy số hoạt động và pipeline.
7.3. Nhân viên bán hàng giỏi là người như thế nào?
Nhân viên bán hàng giỏi là người đạt chỉ tiêu đều đặn qua nhiều kỳ, giữ được biên lợi nhuận và được khách quay lại mua. Theo bộ tiêu chí trong bài, đó là người xếp loại A ít nhất 2 quý liên tiếp.
7.4. Có nên công khai tiêu chí đánh giá cho nhân viên bán hàng không?
Có, doanh nghiệp nên công khai tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng, trọng số và cách quy đổi điểm cho cả đội ngay đầu kỳ. Điểm của từng người thì chỉ trao đổi riêng.
Tóm lại, tiêu chí đánh giá nhân viên bán hàng hiệu quả gồm 4 nhóm: kết quả, hoạt động, kiến thức kỹ năng và thái độ, có trọng số theo vị trí và thâm niên. Khi được chấm bằng thang hành vi rõ ràng và gắn với thưởng, huấn luyện, bộ tiêu chí giúp cả đội sale tiến bộ đều. Doanh nghiệp nhờ đó bớt phụ thuộc vài cá nhân.
Trường Doanh nhân HBR hy vọng bảng chấm điểm mẫu trong bài giúp bạn bắt đầu ngay từ kỳ đánh giá tới.