TƯ DUY MỞ LÀ GÌ? 7 CÁCH GIÚP LÃNH ĐẠO RÈN LUYỆN TƯ DUY MỞ HIỆU QUẢ

Trong môi trường liên tục thay đổi, việc giữ mãi những góc nhìn cũ có thể khiến mỗi người bỏ lỡ nhiều cơ hội phát triển. Tư duy mở giúp chúng ta sẵn sàng tiếp nhận ý tưởng mới, nhìn nhận vấn đề đa chiều và thích nghi tốt hơn trước những thay đổi. Vậy tư duy mở là gì, có vai trò như thế nào và làm sao để rèn luyện hiệu quả? Hãy cùng HBR tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Nội dung chính của bài viết gồm:

• Tư duy mở là gì và những đặc điểm nổi bật.
• Sự khác biệt giữa tư duy mở và tư duy đóng.
• Vai trò của tư duy mở đối với lãnh đạo doanh nghiệp.
• Những rào cản và 7 cách rèn luyện tư duy mở hiệu quả.

1. Tư duy mở là gì?

Tư duy mở (Growth Mindset)  là khả năng sẵn sàng tiếp nhận những ý tưởng mới, kể cả khi chúng khác biệt hoặc trái ngược với quan điểm hiện tại. Người có tư duy mở biết lắng nghe nhiều góc nhìn, đánh giá thông tin và bằng chứng một cách khách quan trước khi đưa ra kết luận.

Tư duy này còn giúp mỗi người vượt ra khỏi khuôn khổ quen thuộc, mở rộng cách nhìn nhận vấn đề và vận dụng sự sáng tạo để tìm kiếm những giải pháp mới, hiệu quả và đột phá hơn.

2. Tư duy mở và tư duy đóng khác nhau như thế nào?

Tư duy mở và tư duy đóng thể hiện hai cách khác nhau trong việc nhìn nhận năng lực, thử thách, thất bại và ý kiến từ người khác. Bảng dưới đây giúp làm rõ sự khác biệt giữa hai kiểu tư duy này:

3. Đặc điểm của tư duy mở

Người có tư duy mở không chỉ sẵn sàng tiếp nhận quan điểm mới mà còn biết lắng nghe, đánh giá vấn đề khách quan và linh hoạt điều chỉnh cách suy nghĩ. Một số đặc điểm nổi bật của tư duy mở gồm:

• Tò mò và ham học hỏi: Luôn chủ động tìm hiểu con người, sự việc và những ý tưởng mới thay vì vội vàng đánh giá hoặc bác bỏ.
• Khiêm tốn: Nhận thức rằng kiến thức và năng lực của bản thân vẫn còn giới hạn, từ đó sẵn sàng lắng nghe và học hỏi từ người khác.
• Phản hồi mang tính xây dựng: Biết ghi nhận giá trị trong ý kiến của người khác và đưa ra góp ý nhằm cải thiện vấn đề thay vì chỉ trích hoặc phủ nhận.
• Đồng cảm: Có khả năng nhìn nhận vấn đề từ hoàn cảnh và góc nhìn của người khác, hạn chế phán xét dựa trên trải nghiệm cá nhân.
• Công bằng: Tôn trọng quyền đóng góp ý kiến của mọi người, đánh giá quan điểm dựa trên giá trị thực tế thay vì vị trí hoặc mối quan hệ.
• Tư duy độc lập: Tiếp nhận nhiều nguồn thông tin nhưng không phụ thuộc hoàn toàn vào quan điểm bên ngoài; biết phân tích, chọn lọc và đưa ra nhận định riêng.
• Linh hoạt trước thay đổi: Không bị ràng buộc bởi những khuôn mẫu cũ, sẵn sàng thử nghiệm cách tiếp cận mới và nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ.

4. Vì sao tư duy mở đặc biệt quan trọng với lãnh đạo doanh nghiệp?

Trong môi trường kinh doanh liên tục biến động, lãnh đạo không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm cũ hoặc góc nhìn cá nhân để đưa ra quyết định. Tư duy mở giúp CEO và nhà quản lý nhìn nhận vấn đề toàn diện hơn, tiếp nhận những góc nhìn khác biệt và chủ động điều chỉnh phương pháp quản trị khi cần thiết. Đây cũng là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp đổi mới, thích nghi và phát triển bền vững.

• Giúp lãnh đạo nhìn thấy những vấn đề đang bị bỏ sót: Lãnh đạo càng có nhiều kinh nghiệm càng dễ tin rằng cách làm cũ vẫn còn hiệu quả. Tư duy mở giúp họ chủ động kiểm chứng lại các giả định, lắng nghe phản hồi từ thị trường và phát hiện những điểm nghẽn mà góc nhìn cá nhân có thể chưa nhận ra.
• Khuyến khích nhân sự đóng góp ý kiến: Khi lãnh đạo sẵn sàng lắng nghe và tôn trọng quan điểm khác biệt, nhân viên sẽ chủ động đề xuất ý tưởng, phản ánh vấn đề và tham gia sâu hơn vào quá trình cải tiến. Điều này giúp hạn chế tình trạng đội ngũ chỉ làm theo chỉ đạo mà thiếu tinh thần phản biện.
• Thúc đẩy đổi mới trong tổ chức: Lãnh đạo có tư duy mở thường sẵn sàng thử nghiệm mô hình kinh doanh, công nghệ và phương pháp quản trị mới. Đây là điều kiện cần để doanh nghiệp thích nghi với AI, tự động hóa, chuyển đổi số và những thay đổi nhanh chóng của thị trường.
• Giảm rủi ro ra quyết định chủ quan: Tư duy mở giúp lãnh đạo tham khảo dữ liệu, ý kiến từ nhiều phòng ban và các góc nhìn trái chiều trước khi đưa ra quyết định. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể hạn chế những lựa chọn dựa quá nhiều vào trực giác nhưng thiếu căn cứ thực tế.
• Xây dựng văn hóa học tập liên tục: Khi lãnh đạo duy trì tinh thần cầu thị và sẵn sàng thay đổi, đội ngũ cũng có xu hướng chủ động học hỏi, chia sẻ kiến thức và cải tiến cách làm. Doanh nghiệp vì thế không còn phụ thuộc quá lớn vào một vài cá nhân có kinh nghiệm mà từng bước hình thành năng lực học tập ở cấp độ tổ chức.

5. Những rào cản khiến lãnh đạo khó hình thành tư duy mở

Mặc dù tư duy mở mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển cá nhân và doanh nghiệp, nhưng không phải ai cũng dễ dàng hình thành và duy trì được lối tư duy này. Trên thực tế, nhiều rào cản xuất phát từ chính thói quen suy nghĩ, cảm xúc và môi trường làm việc khiến con người vô tình khép mình trước những ý tưởng mới. Nhận diện đúng những rào cản dưới đây là bước đầu tiên để từng bước xây dựng tư duy mở.

• Định kiến cá nhân: Mỗi người đều chịu ảnh hưởng bởi kinh nghiệm, niềm tin và góc nhìn đã hình thành trong quá khứ. Điều này khiến chúng ta dễ đánh giá vấn đề theo suy nghĩ sẵn có thay vì xem xét một cách khách quan, từ đó bỏ qua những thông tin hoặc quan điểm có giá trị.
• Thiên kiến xác nhận: Con người thường có xu hướng tìm kiếm và tin vào những thông tin ủng hộ quan điểm của mình, đồng thời bỏ qua hoặc phủ nhận các bằng chứng trái chiều. Đây là một trong những nguyên nhân khiến việc học hỏi và thay đổi nhận thức trở nên khó khăn.
• Nỗi sợ bị đánh giá hoặc thừa nhận sai lầm: Nhiều người ngại thay đổi quan điểm vì lo ảnh hưởng đến uy tín, vị thế hoặc hình ảnh cá nhân. Tâm lý này đặc biệt phổ biến ở những người giữ vai trò quản lý, khiến họ bỏ lỡ cơ hội tiếp thu ý kiến và cải thiện chất lượng quyết định.
• Thói quen làm việc theo lối mòn: Những phương pháp từng mang lại thành công trong quá khứ có thể trở thành rào cản nếu con người quá phụ thuộc vào chúng. Khi luôn cho rằng cách cũ là lựa chọn tốt nhất, mỗi người sẽ ngại thử nghiệm những giải pháp mới và khó thích nghi với sự thay đổi.
• Môi trường thiếu an toàn tâm lý: Trong những tổ chức không khuyến khích phản biện hoặc thường xuyên phê phán sai lầm, nhân sự sẽ e ngại chia sẻ quan điểm và đề xuất ý tưởng mới. Lâu dần, doanh nghiệp dễ hình thành văn hóa làm việc thụ động, thiếu sáng tạo và ngại đổi mới.
• Cái tôi quá lớn: Khi đặt cái tôi lên trên việc học hỏi, con người dễ xem những ý kiến trái chiều là sự phủ nhận hoặc công kích cá nhân. Điều này khiến họ phản ứng phòng thủ thay vì lắng nghe, làm giảm khả năng hợp tác và tiếp thu những góc nhìn có giá trị.

6. 7 cách rèn luyện tư duy mở hiệu quả cho nhà lãnh đạo

Tư duy mở không phải là khả năng bẩm sinh mà có thể được hình thành thông qua quá trình quan sát, học hỏi và điều chỉnh cách phản ứng trước những quan điểm khác biệt. Để phát triển tư duy mở, mỗi người cần chủ động vượt qua định kiến cá nhân, tăng khả năng lắng nghe và thường xuyên kiểm chứng lại những điều mình từng cho là đúng. 

Dưới đây là 7 cách rèn luyện tư duy mở có thể áp dụng trong học tập, công việc và cuộc sống.

6.1. Lắng nghe để hiểu thay vì lắng nghe để phản bác

Một trong những biểu hiện quan trọng của tư duy mở là khả năng lắng nghe người khác mà không vội vàng phán xét. Trong nhiều cuộc trao đổi, con người thường chỉ tập trung tìm điểm chưa hợp lý để phản biện hoặc chuẩn bị câu trả lời tiếp theo, thay vì thực sự tiếp nhận nội dung mà đối phương đang chia sẻ.

Để rèn luyện tư duy mở, mỗi người cần tập trung vào lập luận, dữ liệu và trải nghiệm đứng sau quan điểm của người nói. Khi chưa hiểu rõ, nên đặt câu hỏi để làm sáng tỏ vấn đề thay vì tự suy diễn theo góc nhìn cá nhân.

Một số cách thực hành hiệu quả gồm:

• Không ngắt lời khi người khác đang trình bày.
• Tạm thời gác lại quan điểm cá nhân để tiếp nhận đầy đủ thông tin.
• Nhắc lại ý chính theo cách hiểu của mình để xác nhận nội dung.
• Phân biệt giữa việc hiểu quan điểm và đồng ý với quan điểm đó.

Lắng nghe để hiểu không đồng nghĩa với việc phải chấp nhận mọi ý kiến. Mục tiêu của quá trình này là tạo đủ cơ sở để đánh giá vấn đề một cách khách quan và toàn diện hơn.

6.2. Chủ động tiếp cận những quan điểm trái chiều

Con người thường có xu hướng tìm kiếm và tin tưởng những thông tin phù hợp với niềm tin sẵn có. Điều này khiến góc nhìn cá nhân ngày càng trở nên khép kín, đồng thời làm giảm khả năng nhận ra những điểm chưa hợp lý trong cách suy nghĩ của bản thân.

Để mở rộng tư duy, mỗi người nên chủ động tiếp cận các quan điểm khác biệt, kể cả những lập luận trái ngược với điều mình đang tin tưởng. Có thể bắt đầu bằng việc đọc sách từ nhiều trường phái, theo dõi các chuyên gia có góc nhìn khác nhau hoặc trao đổi với những người có nền tảng và kinh nghiệm không giống mình.

Khi tiếp cận quan điểm trái chiều, cần tập trung trả lời ba câu hỏi:

• Lập luận này dựa trên dữ liệu hoặc trải nghiệm nào?
• Quan điểm này có điểm hợp lý nào mà mình chưa từng xem xét?
• Điều gì khiến hai bên có cách nhìn khác nhau về cùng một vấn đề?

Thói quen tiếp cận nhiều góc nhìn giúp cá nhân tránh bị giới hạn trong một hệ quy chiếu duy nhất và nâng cao chất lượng ra quyết định.

6.3. Đặt câu hỏi trước khi đưa ra phán xét

Phán xét quá nhanh thường xuất phát từ định kiến, cảm xúc hoặc kinh nghiệm trong quá khứ. Khi chưa có đủ thông tin, những kết luận ban đầu dễ dẫn đến hiểu sai vấn đề, đánh giá sai con người hoặc lựa chọn phương án chưa phù hợp.

Thay vì phản ứng ngay lập tức, người có tư duy mở thường đặt câu hỏi để tìm hiểu nguyên nhân, bối cảnh và dữ liệu liên quan. Việc đặt câu hỏi không chỉ giúp làm rõ vấn đề mà còn tạo khoảng dừng cần thiết để kiểm soát cảm xúc và tránh những kết luận chủ quan.

Một số câu hỏi có thể sử dụng gồm:

• Tôi đang đánh giá dựa trên dữ liệu hay cảm xúc cá nhân?
• Có thông tin quan trọng nào tôi chưa được biết?
• Quan điểm của người khác xuất phát từ bối cảnh hoặc trải nghiệm nào?
• Có bằng chứng nào cho thấy suy nghĩ hiện tại của tôi chưa hoàn toàn chính xác?
• Còn phương án nào khác ngoài cách giải quyết đang được đề xuất?

Trong môi trường doanh nghiệp, thói quen đặt câu hỏi đặc biệt quan trọng với lãnh đạo và nhà quản lý. Một câu hỏi đúng có thể giúp phát hiện nguyên nhân gốc của vấn đề, thay vì xử lý vội vàng những biểu hiện bên ngoài.

6.4. Thực hành phản biện chính quan điểm của bản thân

Tư duy phản biện không chỉ được sử dụng để đánh giá ý kiến của người khác mà còn cần được áp dụng với chính suy nghĩ của bản thân. Mỗi người đều có thể bị ảnh hưởng bởi định kiến, cảm xúc, lợi ích cá nhân hoặc kinh nghiệm cũ mà không nhận ra.

Để kiểm tra tính hợp lý của một quan điểm, có thể chủ động đóng vai người phản đối và tìm kiếm những điểm yếu trong lập luận của mình. Hãy thử đặt câu hỏi rằng nếu quan điểm này sai, nguyên nhân có thể nằm ở đâu hoặc dữ liệu nào có thể làm thay đổi kết luận hiện tại.

Một số cách thực hành gồm:

• Liệt kê các giả định đang được sử dụng để đưa ra kết luận.
• Tìm kiếm bằng chứng phản bác thay vì chỉ tìm bằng chứng ủng hộ.
• Xem xét vấn đề từ góc nhìn của khách hàng, nhân viên, đối tác hoặc đối thủ.
• Xây dựng ít nhất một phương án thay thế trước khi quyết định.
• Đánh giá cả lợi ích, rủi ro và hệ quả dài hạn của từng lựa chọn.

Khả năng tự phản biện giúp con người tránh rơi vào trạng thái quá tự tin và giảm nguy cơ đưa ra quyết định dựa trên những nhận định thiếu căn cứ.

XEM THÊM: TƯ DUY PHẢN BIỆN LÀ GÌ? PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN TƯ DUY PHẢN BIỆN HIỆU QUẢ

6.5. Học cách tiếp nhận phản hồi

Phản hồi là nguồn thông tin quan trọng giúp cá nhân nhận ra khoảng cách giữa cách mình nhìn nhận bản thân và cách người khác cảm nhận về hành vi hoặc kết quả công việc. Tuy nhiên, nhiều người có xu hướng phản ứng phòng thủ khi nhận góp ý, đặc biệt khi phản hồi trái với kỳ vọng của họ.

Để tiếp nhận phản hồi hiệu quả, cần tách biệt giữa giá trị cá nhân và những hành vi cụ thể đang được góp ý. Một phản hồi về cách làm việc không đồng nghĩa với việc phủ nhận toàn bộ năng lực của một người.

Khi nhận phản hồi, nên:

• Lắng nghe trọn vẹn trước khi giải thích.
• Yêu cầu người góp ý cung cấp ví dụ cụ thể.
• Xác định phần phản hồi có cơ sở và có thể cải thiện.
• Tránh phản ứng ngay khi cảm xúc đang ở mức cao.
• Chuyển phản hồi thành hành động điều chỉnh rõ ràng.

Đối với nhà quản lý, thái độ tiếp nhận phản hồi còn ảnh hưởng trực tiếp đến văn hóa tổ chức. Khi lãnh đạo sẵn sàng lắng nghe và thừa nhận thiếu sót, nhân viên sẽ chủ động chia sẻ vấn đề và đóng góp sáng kiến nhiều hơn.

6.6. Thường xuyên trải nghiệm điều mới

Khi liên tục hoạt động trong một môi trường quen thuộc, con người dễ hình thành những khuôn mẫu suy nghĩ cố định. Việc tiếp xúc với trải nghiệm mới giúp cá nhân mở rộng vốn hiểu biết, nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ và giảm sự phụ thuộc vào kinh nghiệm cũ.

Trải nghiệm mới không nhất thiết phải là những thay đổi quá lớn. Mỗi người có thể bắt đầu từ những hoạt động đơn giản như học một kỹ năng mới, đọc sách ngoài lĩnh vực chuyên môn, làm việc với một nhóm khác hoặc thử nghiệm một phương pháp chưa từng áp dụng.

Trong công việc, có thể rèn luyện tư duy mở bằng cách:

• Tham gia vào dự án liên phòng ban.
• Trải nghiệm vai trò hoặc nhiệm vụ mới.
• Tiếp xúc trực tiếp với khách hàng để hiểu nhu cầu thực tế.
• Thử nghiệm công cụ, công nghệ hoặc quy trình mới ở quy mô nhỏ.
• Quan sát cách các doanh nghiệp khác giải quyết vấn đề tương tự.

Mỗi trải nghiệm mới đều giúp mở rộng hệ quy chiếu và tạo thêm dữ liệu để cá nhân đưa ra những đánh giá linh hoạt hơn.

6.7. Rèn luyện thói quen học tập liên tục

Tư duy mở gắn liền với nhận thức rằng kiến thức và kinh nghiệm hiện tại luôn có giới hạn. Trong bối cảnh thị trường, công nghệ và hành vi khách hàng thay đổi nhanh chóng, những điều từng đúng trong quá khứ có thể không còn phù hợp ở hiện tại.

Vì vậy, mỗi người cần duy trì thói quen học tập liên tục để cập nhật kiến thức và thường xuyên làm mới cách tư duy. Quá trình học không chỉ đến từ sách vở hoặc khóa đào tạo mà còn có thể xuất phát từ công việc thực tế, phản hồi của người khác, thất bại và những cuộc trao đổi chuyên môn.

Để xây dựng thói quen học tập bền vững, có thể:

• Xác định rõ năng lực cần phát triển trong từng giai đoạn.
• Dành thời gian cố định mỗi tuần để học và cập nhật kiến thức.
• Ghi chép lại những điều mới và cách chúng thay đổi nhận thức của bản thân.
• Áp dụng kiến thức vào công việc thông qua các thử nghiệm nhỏ.
• Định kỳ đánh giá lại những quan điểm hoặc phương pháp đang sử dụng.

Đối với lãnh đạo doanh nghiệp, học tập liên tục không chỉ giúp nâng cao năng lực cá nhân mà còn tạo nền tảng xây dựng một tổ chức biết học hỏi. Khi lãnh đạo duy trì tinh thần cầu thị, đội ngũ cũng có xu hướng chủ động cập nhật kiến thức, cải tiến phương pháp và thích nghi tốt hơn với sự thay đổi.

XEM THÊM: TONY DZUNG - NHÀ LÃNH ĐẠO CỦA SỰ KỶ LUẬT VÀ HỌC TẬP LIÊN TỤC

Tóm lại, rèn luyện tư duy mở là một quá trình lâu dài, đòi hỏi mỗi người chủ động lắng nghe, tự phản biện và liên tục mở rộng trải nghiệm. Khi được duy trì thường xuyên, tư duy mở sẽ giúp cá nhân nâng cao khả năng học hỏi, cải thiện chất lượng quyết định và thích nghi linh hoạt hơn trước những thay đổi trong công việc và cuộc sống.

Tư duy mở giúp mỗi người tiếp nhận những góc nhìn mới, vượt qua định kiến và thích nghi tốt hơn trước sự thay đổi. Đối với nhà lãnh đạo, rèn luyện tư duy mở còn góp phần nâng cao chất lượng ra quyết định, thúc đẩy đổi mới và xây dựng đội ngũ chủ động học hỏi. Vì vậy, hãy bắt đầu từ việc lắng nghe, tự phản biện và sẵn sàng điều chỉnh quan điểm khi có thông tin phù hợp hơn.